Tiểu Quá

Quẻ Tiểu Quá là quẻ thứ sáu mươi hai — đến sau Trung Phu. Tin mà làm ngay, không xét đều tin đó phải hay không, thì có thể mắc lầm lỗi — cho nên sau Trung phu tới Tiểu quá. Quá có hai nghĩa: lỗi; ra ngoài cái mức vừa phải. Thoán từ ở đây dùng nghĩa sau. Quẻ này trái với Đại quá số 28: Đại quá có 4 hào dương ở giữa, 2 hào âm hai đầu — dương nhiều hơn âm. Tiểu quá có 2 hào dương ở giữa, 4 hào âm trên dưới — âm (cái nhỏ) nhiều hơn dương (cái lớn); nên gọi là Tiểu quá.

Văn Vương đặt câu rất sâu: "Hanh, lợi trinh. Khả tiểu sự, bất khả đại sự. Phi điểu di chi âm, bất nghi thượng, nghi hạ, đại cát." Có thể làm việc nhỏ, không thể làm việc lớn. Con chim bay mà để tiếng kêu lại, không nên lên cao mà nên xuống thấp. Bình thường thì vừa phải là hay; nhưng cũng có khi quá một chút lại hay — chẳng hạn chồng tiêu pha nhiều quá, vợ chắt bóp một chút để được trung bình. Câu thứ hai: chỉ nên \"quá\" trong việc nhỏ, không nên \"quá\" trong việc lớn. Vì việc nhỏ, lỡ có quá một chút, hậu quả không tai hại; còn việc lớn mà lỡ quá một chút — một ly có thể đi một dặm — hậu quả rất nặng nề.

Sáu hào dạy nghệ thuật của sự "quá vừa phải". Hào 1 — chim nên nấp mà lại bay, xấu; không nên hăng. Hào 2 — vượt qua ông mà gặp bà; không gặp được vua thì giữ phận bề tôi, không lỗi. Hào 3 — không quá phòng bị tiểu nhân thì bị họa, xấu nhất quẻ. Hào 4 — không quá dương, vừa đúng đạo Tiểu quá; nên biến thông. Hào 5 — mây kịt không mưa, công bắn bắt nó ở hang. Hào 6 — không đúng đạo mà lại sai quá, như chim bay cao quá xa quá, sợ bị tai vạ.

Quẻ Tiểu Quá dạy đời nay một bài rất tinh tế: "quá" có lúc lại đúng. Đại tượng truyện đặt câu cụ thể: quân tử có thể quá cung kính trong giao tiếp, quá thương cảm trong ma chay, quá tiết kiệm trong tiêu dùng. Đó là ba việc nhỏ — quá một chút thì đẹp, không thành lỗi. Nhưng ba việc lớn — phán đoán, hành động, dùng người — không được quá. Hào 6 là cảnh báo cuối: con chim bay cao xa quá thì khó kéo lại được. Có những lúc trong đời người, ta thấy mình đã đi quá xa cái cần thiết — tham vọng quá, hứa hẹn quá, dấn thân quá — Dịch nói thẳng: cánh chim một khi đã bay khỏi tầm, khó kéo lại. Cho nên Tiểu quá khuyên: trong việc nhỏ thì rộng tay, trong việc lớn thì chặt tay. Vừa biết quá đúng chỗ, vừa biết không quá ở chỗ nguy. Đó là cái khôn của người trưởng thành.