Tấn

Quẻ Tấn là quẻ thứ ba mươi lăm — đến sau Đại Tráng. Đã tráng thịnh thì tất nhiên phải tiến lên — cho nên sau Đại Tráng tới Tấn. Tấn có nghĩa là tiến lên. Quẻ này có tượng mặt trời (Ly) lên khỏi mặt đất (Khôn), càng lên cao càng sáng, tiến mạnh. Lại có thể hiểu là người dưới có đức thuận (Khôn) dựa vào bậc trên có đức rất sáng suốt (Ly).

Văn Vương dùng một hình ảnh rất đẹp: "Khang hầu dụng tích mã phồn thứ, trú nhật tam tiếp." Bậc hầu có tài trị nước được vua thưởng ngựa nhiều lần, ban ngày được tiếp tới ba lần. Đó là cảnh người tài được trọng dụng — không chỉ được phong, được thưởng, mà còn được gặp gỡ trao đổi nhiều lần. Trong đời nay, hình ảnh ấy có thể chuyển thành: người có đức được mời, được nghe, được cộng tác. Đại tượng truyện đặt câu sâu hơn: "Quân tử dĩ tự chiêu minh đức" — quân tử tự làm cho đức sáng của mình ngày càng sáng thêm, như mặt trời hiện lên khỏi mặt đất rồi tiến mãi lên. Tấn không phải chỉ là tiến vị trí — Tấn là tiến cái đức.

Sáu hào kể câu chuyện của người đang tiến. Hào 1 — muốn tiến mà bị chặn, giữ đạo chính, khoan thai bình tĩnh, không lỗi. Hào 2 — tiến mà rầu rĩ, sẽ được nhờ phúc lớn của bà nội (hào 5). Hào 3 — mọi người tin cẩn, hối tiếc mất đi. Hào 4 — tiến lên tham lam như con chuột đồng, nguy. Hào 5 — không có gì ăn hận, đừng lo được mất, cứ tiến thì tốt. Hào 6 — chỉ tiến cặp sừng thôi, lo trị cái ấp riêng — không làm được việc lớn, đáng thẹn.

Quẻ Tấn dạy đời nay một điều rất hợp với người đang trên đà: tiến phải gắn với cái đức ở trong mới bền. Người tiến chỉ bằng cách giẫm lên đầu người khác (như con chuột đồng — hào 4), rồi sẽ rơi. Người tiến bằng đức sáng (như mặt trời lên khỏi mặt đất) thì càng đi càng sáng. Đó là sự khác biệt giữa thành công kéo dài và thành công chớp nhoáng. Trong câu chuyện của Tấn, hào 5 là chỉ huy — đắc trung, có đức sáng, được ba hào âm ở dưới thuận theo — nên không có gì hối tiếc. Cốt lõi của tiến là làm cho lòng người tin mình, chứ không phải làm cho địa vị mình cao.