Đại Tráng

Quẻ Đại Tráng là quẻ thứ ba mươi tư — đến sau Độn. Hết thời lui rồi thì tới thời tiến lên, tiến lên thì lớn mạnh — cho nên sau Độn tới Đại Tráng. Quẻ này có 4 nét dương ở dưới, hai nét âm ở trên — dương đã lớn mạnh mà âm sắp bị diệt hết. Càn ở trong, Chấn ở ngoài — có đức dương cương mà động; lại có thể giảng là sấm vang động ở trên trời, tiếng rất lớn vang rất xa.

Lớn mạnh thì dĩ nhiên là tốt rồi — nhưng Dịch lập tức cảnh báo. Văn Vương đặt câu cực ngắn: "Lợi trinh." Theo điều chính thì lợi. Vì sao Dịch không bảo "đại cát" hay "nguyên hanh"? Vì gặp thời thịnh, người ta hay kiêu căng, làm điều bất chính. Đó là cái bẫy của sự mạnh: càng mạnh càng dễ trật. Đại tượng truyện đặt câu vô cùng đắt: "Quân tử dĩ phi lễ phất lý" — quân tử không làm gì phi lễ. Người càng mạnh càng phải giữ lễ — đó là chỗ phân chia ranh giới giữa người tử tế và kẻ hung hăng.

Sáu hào kể chuyện về sức mạnh. Hào 1 — mạnh ở ngón chân, đi lên thì xấu; ở thấp mà hăng. Hào 2 — đắc trung, có đức chính, tốt. Hào 3 — tiểu nhân dùng sức, quân tử không; như cừu đực húc vào dậu, bị thương sừng. Đây là câu rất nổi tiếng — quân tử có mạnh không? Có. Nhưng quân tử không "dùng" cái mạnh đó để húc bừa. Hào 4 — dậu đã mở, không khốn nữa, mạnh mẽ tiến lên, tốt. Hào 5 — mất sự hung hăng của bầy cừu bằng cách vui vẻ dễ dãi. Hào 6 — cừu đực húc vào dậu mắc kẹt, lui không được, tiến không xong, chịu khó nhọc thì tốt.

Quẻ Đại Tráng dạy đời người mới phát đạt một điều khó: càng mạnh, càng phải mềm. Cừu đực và quân tử giống nhau ở chỗ đều có sức; khác nhau ở chỗ một bên húc đại, một bên biết khi nào nên húc và khi nào không. Người vừa mạnh xong, hay quên rằng mình từng yếu — và bắt đầu coi cái mạnh là quyền. Dịch nhắc: cái mạnh không phải là quyền, là sức. Sức để giữ lễ. Sức để giữ chính. Cái gì mất chính, mất lễ thì cái mạnh cũng chỉ là sự hung hăng — đến hào cuối là kẹt dậu, lui tiến đều không xong.