Phục

Quẻ Phục là quẻ thứ hai mươi tư — đến ngay sau Bác. Bác là tiêu mòn, dương sắp hết; nhưng vật không bao giờ tới cùng tận. Hào dương ở trên cùng quẻ Bác quay trở xuống dưới cùng — gọi là "cùng thượng phản hạ" — thành quẻ Phục. Phục nghĩa là trở lại. Một hào dương duy nhất nằm dưới đáy, năm hào âm còn ở trên — nhưng đó đã là tin xuân: dương khí bắt đầu sinh từ đáy đất. Ngày đông chí của trời đất, ngày phục thiện của lòng người, cùng một nghĩa.

Văn Vương đặt câu rất đẹp: "Hanh. Xuất nhập vô tật, bằng lai vô cữu. Phản phục kì đạo, thất nhật lai phục, lợi hữu du vãng." Ra vào không có tật bệnh, bạn bè sẽ tới — không lỗi nữa. Vận trời cứ bảy ngày lại quay lại; hành động thì có lợi. Đó là quẻ duy nhất trong sáu mươi tư quẻ nói thẳng rằng "có lợi" mà không kèm điều kiện gì lớn — vì Phục là lúc mới phát, lực còn yếu nhưng hướng đã đúng. Hướng đúng, dù chậm cũng đến.

Sáu hào vẽ ra sáu cách trở về đạo. Hào 1 — chưa đi xa đã trở lại; Khổng tử khen Nhan Hồi giống hào này: lầm chút biết liền, sửa liền. Hào 2 — trở về đẹp đẽ, vì biết khắc kỉ theo bậc thiện. Hào 3 — sửa lỗi rồi mắc lại, sửa nhiều lần, đáng nguy mà không có lỗi vì còn biết phục thiện. Hào 4 — ở giữa bốn tiểu nhân mà một mình theo quân tử. Hào 5 — có đức dày trở lại điều thiện, không hối hận. Hào 6 — mê muội không trở lại, lại cậy võ lực mà đàn áp, mười năm cũng không khá được. Năm hào đầu đều có chỗ tốt; chỉ hào cuối — kẻ mê không biết quay đầu — mới xấu.

Phục dạy người đời rất một bài học hiền hậu: đường lùi không bao giờ đóng. Lầm thì sửa, rớt thì leo lại, mất phương hướng thì quay đầu — Dịch không cho phép ai nghĩ rằng đời mình đã hỏng vì một bước sai. Nhưng Phục cũng nhắc: phải biết về sớm. Càng đi xa khỏi đạo, càng khó về; càng cậy võ lực để biện minh cho cái sai, càng đóng cửa lại với chính mình. Ngày đông chí trong lòng ai cũng từng có — chỉ là ai nghe được tiếng sấm nhỏ ở trong lòng đất mà quay về.