Vô Vọng

Quẻ Vô Vọng là quẻ thứ hai mươi lăm — đến sau Phục. Đã trở lại đạo rồi thì không làm càn nữa, cho nên sau Phục là Vô Vọng. Vô vọng có nghĩa là không bậy, không vọng động. Trên là Càn (trời), dưới là Chấn (sấm) — hành động mà hợp với lẽ trời thì không càn bậy; không càn bậy thì hanh thông, có lợi. Đó là quẻ của những người biết hành động trong khuôn — không phải khuôn bên ngoài áp xuống, mà khuôn bên trong là chính đạo.

Văn Vương đặt câu rất gắt: "Nguyên hanh, lợi trinh. Kì phỉ chính hữu sảnh, bất lợi hữu du vãng." Hợp chính đạo thì rất hanh thông; cái gì không hợp chính đạo thì có hại, hành động thì không lợi. Tự ý nói "không vọng" nhưng vẫn cứ trật chính đạo mà đi thì đi đâu được? Đó là điều người đời nay hay nhầm: tưởng cứ "thật lòng" là đủ, không cần xem hướng có đúng hay không. Dịch nói thẳng: thật lòng mà sai hướng, cũng là vọng.

Sáu hào của quẻ Vô Vọng đều dạy một điều: tùy thời mà ứng. Hào 1 — vốn dương cương có đức, tiến đi thì tốt. Hào 2 — khi cày không nghĩ tới lúc gặt, làm việc vì nó đáng làm, không trông kết quả. Hào 3 — bị tai vạ vô cớ; người ta cột bò rồi bỏ đi, kẻ qua đường dắt trộm bò, mà người trong ấp bị nghi oan — đó là tai từ trên trời rơi xuống, không phải lỗi mình. Hào 4 — không có ứng hợp, cương kiện thì giữ vững tư cách là đủ. Hào 5 — vô cớ bị bệnh, đừng uống thuốc, cứ thản nhiên thì tai qua. Hào 6 — tới cuối quẻ, hành động thì bị họa, hãy yên lặng chờ thời.

Vô Vọng dạy một thứ trí khôn rất khó trong đời sống bây giờ: không phải lúc nào cũng phải làm cái gì. Có lúc giữ chỗ là việc lớn nhất; có lúc nhẫn nhịn là hành động mạnh nhất. Bệnh không cơ duyên đến với ta — chưa chắc đã do ta sai; tai vạ không cớ tới với mình — chưa chắc đã do mình bậy. Cứ giữ lòng vô vọng, theo trời mà sống, thì cái gì cần qua sẽ qua. Câu "vô vọng chi tật, vật dược, hữu hỉ" — Không vọng mà bệnh, đừng uống thuốc, sẽ hết — là một câu rất sâu của Dịch.