Tiệm

Quẻ Tiệm là quẻ thứ năm mươi ba — đến sau Cấn. Ngừng rồi thì có lúc phải tiến lần lần — cho nên sau Cấn tới Tiệm. Tiệm là tiến lần lần. Trên là Tốn (cây), dưới là Cấn (núi). Trên núi có cây, có cái tượng dưới thấp lần lần lên cao — đó là Tiệm.

Văn Vương dùng một hình ảnh đẹp: "Nữ qui, cát, lợi trinh." Như con gái về nhà chồng, tốt; giữ vững đạo chính thì lợi. Việc gả con là việc lớn — phải thận trọng, thung dung, không nên hấp tấp, có vậy mới tốt. Cấn còn có nghĩa là ngăn, Tốn còn có nghĩa là thuận — ngăn ở dưới mà thuận ở trên, để cho tiến, nhưng không cho tiến vội. Đó là cái khôn của Tiệm: vừa cho phép vừa giới hạn, vừa nâng vừa kìm. Bốn hào ở giữa quẻ, từ 2 tới 5, hào nào cũng đắc chính — như trật tự rất ổn định, vững chắc.

Sáu hào dùng hình ảnh con chim hồng đi đôi tiến từ thấp lên cao. Hào 1 — chim hồng tiến đến bờ nước; nhỏ dại than thở nhưng không lỗi. Hào 2 — tiến đến phiến đá lớn, ăn uống thảnh thơi, tốt — được hào 5 ứng. Hào 3 — tiến tới đất bằng, chồng đi xa không về, vợ có mang mà không nuôi, xấu; đuổi cướp thì lợi. Hào 4 — nhảy lên cây, may tìm được cành thẳng, không lỗi. Hào 5 — chim hồng lên gò cao, vợ ba năm không sinh, cuối cùng không gì thắng nổi điều chính, tốt. Hào 6 — chim hồng bay bổng ở đường mây, lông nó có thể dùng làm đồ trang điểm, tốt.

Quẻ Tiệm dạy đời nay một bài rất Đông phương: cái gì lớn thì phải tiến chậm. Đại tượng truyện đặt câu thật đắt: "Quân tử dĩ cư hiền đức thiện tục" — quân tử tu thân, tiến lần lần cho được thành người hiền, rồi thành bậc thánh, để cải thiện phong tục cho dân. Tu thân là Tiệm — không có chuyện sau một đêm thành thánh. Mỗi ngày một chút, từ ngón chân lên đầu, từ bờ nước lên đường mây. Hôm nay tiến hơn hôm qua một ly — cứ thế nhiều năm, sẽ thành người khác. Cái cây trên núi không cãi với gió, không vội vươn — chỉ cần đúng hướng và đủ thời. Cây cao trăm trượng cũng từng là cái mầm. Người làm mọi việc lớn trong đời, đều cần biết Tiệm.