Giải

Quẻ Giải là quẻ thứ bốn mươi — đến sau Kiển. Không thể bị nạn hoài được, thế nào cũng tới lúc giải nạn — vì vậy sau Kiển tới Giải. Giải là cởi, tan. Tượng quẻ là âm dương giao hòa với nhau: sấm (Chấn) động và mưa (Khảm) đổ, bao nhiêu khí u uất tan hết. Cũng có thể giảng: hiểm (Khảm) sinh ra nạn, nhờ động (Chấn) mà thoát nạn nên gọi là Giải.

Văn Vương đặt câu khá dài: "Lợi tây nam, vô sở vãng, kì lai phục cát. Hữu du vãng, túc, cát." Đi về Tây nam thì lợi, đừng đa sự, cứ khôi phục lại như cũ thì tốt. Nhưng cũng có điều đáng làm, làm cho chóng thì tốt. Đây là quẻ rất hay cho người vừa qua khỏi nạn: khi mọi hoạn nạn đã tan rồi, dân chỉ mong an cư lạc nghiệp, người trị dân nên có chính sách khoan đại, giản dị; đừng đa sự, cứ khôi phục trật tự cũ cũng đủ tốt rồi. Tuy nhiên cũng phải trừ những tệ đã gây ra hoạn nạn trước kia — công việc đó nên làm cho mau xong, đừng để dây dưa phiền nhiễu dân.

Sáu hào dạy nghệ thuật của thời sau khó khăn. Hào 1 — không lỗi, cứ lặng lẽ ở yên không sinh sự. Hào 2 — đi săn được ba con cáo (trừ ba kẻ tiểu nhân), được mũi tên màu vàng (đạo trung trực), giữ đạo chính thì tốt. Hào 3 — kẻ mang đội đồ vật mà lại ngồi xe, xui bọn cướp tới; tiểu nhân ở ngôi cao thì chiêu họa. Hào 4 — bỏ ngón chân cái của anh đi (cắt mối với tiểu nhân — hào 1) thì bạn tốt mới tới và tin cậy. Hào 5 — quân tử phải giải tán bọn tiểu nhân thì mới tốt; cứ xem bọn tiểu nhân có lui đi không thì mới biết mình có thực là quân tử. Hào 6 — vị công bắn con chim chuẩn ở trên bức tường cao; trừ kẻ còn dám gây loạn ở ngoài.

Quẻ Giải dạy đời nay một điều rất khéo: sau cơn mưa lớn không phải là lúc ăn mừng, là lúc dọn dẹp. Đại tượng truyện đặt câu rất đẹp: "Quân tử dĩ xá quá hựu tội" — quân tử nhìn vào đó mà tha tội cho những kẻ lầm lỗi, nếu không tha được thì cũng nên giảm án cho nhẹ đi. Đó là phẩm chất của bậc lãnh đạo sau khủng hoảng: khoan dung. Cách ứng xử khoan đại với người đã trót lỗi sẽ thu phục được lòng người, gây dựng lại trật tự. Nhưng kèm theo đó vẫn phải có hai nguyên tắc cứng: một, trừ những tệ đã gây ra nạn; hai, cắt đứt với những kẻ còn dám gây loạn. Khoan dung không phải là buông lỏng — là biết tha cho phần lớn, mà cứng với phần xấu nhất.