Đồng Nhân

Quẻ Đồng Nhân là quẻ thứ mười ba, đến sau Bĩ. Không thể bế tắc, cách tuyệt nhau mãi được — tất phải có lúc giao thông hòa hợp; nên sau Bĩ tới Đồng Nhân. Đồng nhân là cùng chung với người, đồng tâm với người. Cần (trời) ở trên, Ly (lửa) ở dưới — lửa bốc lên trời, cũng là tượng soi khắp thế giới.

Văn Vương đặt một điều kiện rất khắt khe: "Đồng nhân vu dã" — phải cùng người ở cánh đồng mênh mông. Không phải đồng nhân trong phòng kín, trong dòng họ, trong phe đảng. Phải ở chỗ rộng mở — chỗ ai cũng vào được. Đó là tiêu chuẩn của đồng nhân chân chính: tâm thông suốt thiên hạ, không câu nệ phái phe.

Sáu hào Đồng Nhân vẽ ra sáu cảnh đồng và sáu cấp độ hẹp-rộng. Hào 1 — ra khỏi cửa cùng chung với người, không lỗi. Hào 2 — chỉ chung hợp với người trong họ, trong đảng — xấu hổ (hẹp hòi). Hào 3 — núp quân ở rừng rậm, thập thò lên gò cao, ba năm chẳng hưng. Hào 4 — cưỡi lên tường rồi mà không dám đánh — biết trở lại phép tắc, tốt. Hào 5 — đồng nhân chân chính: trước kêu rêu vì bị ngăn cản, sau cười vì gặp được. Hào 6 — đồng nhân ở cánh đồng ngoài đô thành, không hối hận — nhưng cũng chưa thỏa chí.

Đại tượng truyện nói rất hay: "Quân tử dĩ loại tộc, biện vật" — phân biệt từng loại của các chủng tộc, xét kỹ mỗi sự vật. Đồng nhân không phải là xóa nhòa khác biệt để thành một mẻ — mà là biết phân biệt từng loại, để cùng loại đặt chung với nhau, mỗi vật được phát triển sở năng. Đồng mà không đồng nhất. Hai lời khuyên Nguyễn Hiến Lê rút ra ở cuối: muốn hòa đồng thì đừng có tinh thần đảng phái, phải tôn trọng đặc tính của mỗi người; công việc hòa đồng tuy chính đáng nhưng gian nan, bị nhiều kẻ phá.