Tụy

Quẻ Tụy là quẻ thứ bốn mươi lăm — đến sau Cấu. Gặp nhau rồi thì thành bầy, thành bầy thì phải nhóm họp — cho nên sau Cấu tới Tụy (nhóm họp). Tượng quẻ là chằm (Đoài) ở trên đất (Khôn) — nước có chỗ nhóm, tụ. Đó là hình ảnh người trong xã hội: tự nhiên kéo về một chỗ — như nước về chỗ trũng.

Văn Vương đặt câu khá dài: "Hanh, vương cách hữu miếu. Lợi kiến đại nhân. Hanh, lợi trinh. Dụng đại sinh, cát, lợi hữu du vãng." Nhóm họp: hanh thông. Vua đến Thái miếu, ra mắt đại nhân thì lợi. Lễ vật lớn thì tốt, tiến đi thì lâu dài. Đó là một bài về nghệ thuật tổ chức: nhóm họp cần long trọng, tỏ lòng chí thành (có thần linh chứng giám — vua tới Thái miếu); cần có người đứng đầu là bậc đại nhân có tài đức được tin trọng; phải giữ vững đạo chính. Đừng nhóm họp tạm bợ vì lợi ích nhất thời — phải có ý tưởng đủ lớn để gây được sự nghiệp lâu dài.

Sáu hào dạy cách ứng xử trong nhóm. Hào 1 — có người tin mình mà mình không đến cùng, làm rối loạn nhóm; biết lầm mà kêu gọi lại, dù bị bầy cười cũng mặc. Hào 2 — dẫn bạn lên nhóm với hào 5 thì tốt; phải chí thành — như trong cúng tế, dùng lễ mọn cũng tốt. Hào 3 — muốn họp mà không được nên than thở; đành tiến lên họp với hào trên cùng. Hào 4 — đại cát, vô cữu; phải rất tốt thì mới không có lỗi. Hào 5 — nhờ vị cao mà nhóm được người; nếu người chưa tin phải giữ tư cách nguyên thủ, giữ đạo chính được bền. Hào 6 — than thở, sụt sùi; không ai trách lỗi được — âm nhu, ở cuối thời nhóm họp, muốn họp với ai cũng không được.

Quẻ Tụy dạy đời nay một điều rất hợp thời: muốn lập một nhóm bền, không phải cứ kéo người vào là xong. Đại tượng truyện đặt câu rất tinh: "Quân tử dĩ trừ nhung khí, giới bất ngu" — cất khí giới đi để ngừa biến bất ngờ. Càng đông người tụ lại, càng nhiều khả năng phát sinh xung đột — phải dự phòng từ trước. Lãnh đạo nhóm cần ba thứ: vị (đủ cao để mọi người nhìn vào), tài (đủ để giải quyết việc), đức (đủ chí thành để mọi người tin). Thiếu một trong ba, nhóm tan như chằm cạn nước. Và một bài rất khó: thiện ý không đủ — phải có cấu trúc đủ chặt (Thái miếu, lễ trọng, đạo chính) để giữ người. Người tụ tự do, sẽ tản tự do.