Thái

Quẻ Thái là quẻ thứ mười một, đến sau Lý. Có lễ rồi thì yên, yên thì thông — Thái nghĩa là thông thuận, là thái bình. Khôn (đất) ở trên, Càn (trời) ở dưới — nghe thì ngược, nhưng đó mới là chỗ tinh tế của Dịch: khí dương ở dưới phải đi lên, khí âm ở trên phải đi xuống, hai khí giao nhau thì vạn vật mới sinh. Nếu trời ở trên, đất ở dưới — thì hai bên ai ở yên chỗ nấy, không gặp nhau, không có gì sinh ra cả.

Văn Vương đặt câu rất gọn: "Tiểu vãng đại lai" — cái nhỏ đi, cái lớn lại. Trong quẻ này, dương (quân tử) đang ở vị trí lên, âm (tiểu nhân) đang ở vị trí lui. Đạo người quân tử đang lớn lên, đạo tiểu nhân đang tiêu mòn. Đó là một thời được — nhưng cũng là một thời dễ chủ quan, vì người ở thời Thái hay quên rằng Thái cực thì Bĩ tới.

Sáu hào Thái vẽ ra chu kỳ của một thời thịnh. Hào 1 — nhổ rễ cỏ mao được cả đám, đồng chí dắt nhau cùng tiến. Hào 2 — bao dung tệ hại cũ, can đảm vượt khó, không bè đảng, giữ đạo trung. Hào 3 — nửa quẻ rồi, Dịch đã cảnh báo "không có cái gì bằng mãi mà không nghiêng, đi mãi mà không trở lại" — phải giữ chính trong gian nan. Hào 4 — tiểu nhân bắt đầu kết bè. Hào 5 — vua Đế Ất gả em gái, khiêm nhu mà chí tôn. Hào 6 — thành đổ sụp, đừng dùng quân nữa. Thái đến hào cuối là Bĩ đang tới.

Câu cuối của Nguyễn Hiến Lê về quẻ Thái đáng nhớ: "Kiến thiết lâu, suy rất chóng." Tốn vô số công phu để dựng nên một cảnh Thái, nhưng đánh đổ chỉ trong chốc lát. Đó không phải là lời than, mà là lời nhắc — ai đang ở thời Thái, đừng tưởng nó sẽ ở yên đó vĩnh viễn. Người biết Thái phải biết giữ Thái — bằng cách lo từ khi chưa loạn.