Lý

Quẻ Lý là quẻ thứ mười, đến sau Tiểu Súc. Đã nhóm họp thì phải có trật tự, có trên dưới — đó là "lễ". Mà "lễ" có nghĩa là dẫm — dẫm lên cái lễ, không chệch ra ngoài. Chữ Hán "lý" vừa nghĩa lễ vừa nghĩa dẫm. Đây là quẻ về cách ăn ở trong đời.

Văn Vương đặt một câu rất gan: "Dẫm lên đuôi cọp mà cọp không cắn, hanh thông." Cọp là sự nguy hiểm, là người trên đầy uy lực. Dẫm lên đuôi cọp là chuyện rất nguy. Nhưng nếu mình có thái độ vui vẻ, nhu thuận, ứng phó khéo với sự cương cường — thì dù người trên dữ như cọp cũng không cắn. Đó là nghệ thuật sống ở đời với người có quyền.

Sáu hào Lý vẽ ra sáu cảnh dẫm bước. Hào 1 — giữ bản chất trong trắng mà ra với đời, không lỗi. Hào 2 — như đi trên đường bằng phẳng, một mình giữ vững đường chính, tốt. Hào 3 — chột tự phụ thấy tỏ, thọt tự phụ đi nhanh, dẫm đuôi cọp bị cắn, xấu. Hào 4 — biết sợ hãi mà cẩn thận, cuối cùng tốt. Hào 5 — đắc trung đắc chính, nhưng cương quyết quá thì nguy. Hào 6 — xem lại cách ăn ở để đoán họa phúc, không khuyết điểm thì rất tốt. Cả sáu hào đều nói về một thái độ: nhu mà không yếu, cương mà không hung, biết sợ mà không sợ.

Câu Đại tượng — "Thượng thiên hạ trạch, Lí; quân tử dĩ biện thượng hạ, định dân chí" — gọn mà sâu. Trên trời dưới chằm, vị trí phân minh. Người quân tử nhìn vào đó mà phân biệt trên dưới, định lòng dân. Một xã hội không có lễ thì lòng dân rối loạn. Lễ không phải để khuất phục người dưới, mà để mỗi người biết chỗ đứng của mình mà yên.