Khuê

Quẻ Khuê là quẻ thứ ba mươi tám — đến sau Gia Nhân. Gia đạo đến lúc cùng thì có người trong nhà chia lìa, chống đối nhau — cho nên sau Gia nhân tới Khuê. Khuê nghĩa là chống đối, chia lìa. Đoài (chằm) ở dưới, Ly (lửa) ở trên — chằm có tính thấm xuống, lửa có tính bốc lên, trên dưới không thông với nhau mà càng ngày càng cách xa nhau. Đây là quẻ xấu nhất trong Kinh Dịch, ngược hẳn với quẻ Cách.

Văn Vương đặt câu cực ngắn: "Tiểu sự cát." Việc nhỏ thì tốt. Tức là trong thời chia lìa chống đối, chỉ làm những việc nhỏ cá nhân thì họa may được tốt; việc lớn không nên động vào. Nhưng kỳ lạ là cái quẻ "xấu nhất" này lại có nội dung sâu sắc rất hiền: Đoài có đức vui, Ly có đức sáng — thế là hòa vui mà nương tựa vào đức sáng. Hào 5 âm nhu mà tiến lên ngôi cao, đắc trung mà thuận ứng với hào 2 dương — cho nên bảo việc nhỏ thì tốt. Trong cảnh khác biệt vẫn có chỗ tìm thấy điểm chung.

Thoán truyện đặt một câu rất sâu mà nhiều người tu hành Đông phương đều thuộc: "Trời đất chia lìa nhau (trên cao, dưới thấp) mà công hóa dục vạn vật là của chung trời đất. Trai gái, một dương một âm, vẫn là trái nhau, vậy mà cảm thông với nhau. Vạn vật tuy khác nhau mà việc sinh hóa cùng theo một luật như nhau." Tức là trong chỗ trái nhau vẫn có chỗ giống nhau, tìm ra chỗ "đồng" trong cái "dị" — đó là cái diệu dụng của quẻ Khuê. Đại tượng truyện ngược lại khuyên: trong chỗ "đồng" có khi nên "dị". Đó là sự cân bằng tinh tế: hòa với đời nhưng giữ chính kiến.

Sáu hào của Khuê toàn là cảnh chia lìa, nghi kỵ — nhưng kết quả lại không xấu. Hào 1 — mất ngựa đừng tìm đuổi, tự nó sẽ về. Hào 2 — gặp chủ trong ngõ hẹp, do đường tắt. Hào 3 — bị hai bên cản, mới đầu cách trở, sau hòa hợp. Hào 4 — cô lập, gặp được người trai tốt thì chí thành kết hợp. Hào 5 — người cùng phe cắn vào da mình, tức hết sức giúp đỡ. Hào 6 — đẹp nhất quẻ: cô độc sinh nghi, tưởng người ứng là kẻ thù, giương cung muốn bắn; nhưng nghĩ lại, buông cung xuống, nhận ra đó không phải giặc mà là người muốn cầu hôn. Hai bên hòa hợp như sau khi nắng lên gặp cơn mưa rào. Quẻ Khuê là quẻ xấu nhất Kinh Dịch, nhưng sáu hào lại có ba "vô cữu", một "hối vong", một "hữu chung", nhất là hào cuối lại "cát". Trong cái họa vẫn có mầm phúc — đó là chỗ nhân hậu nhất của Kinh Dịch.