Cổ

Quẻ Cổ là quẻ thứ mười tám, đến sau Tùy. Vui theo thì tất có công việc làm — nên sau Tùy tới Cổ. Cổ có hai nghĩa rất hay đặt cạnh nhau: đổ nát, và công việc. Hễ đổ nát thì phải sửa sang lại — đó là công việc. Cấn (núi) ở trên, Tốn (gió) ở dưới — gió đụng núi quật lại, là tượng loạn, không yên, tất phải có việc.

Văn Vương viết: "Nguyên hanh, lợi thiệp đại xuyên" — đổ nát mà làm lại mới thì rất tốt, vượt qua sông lớn cũng lợi. Đặc biệt thêm "Tiên giáp tam nhật, hậu giáp tam nhật" — ba ngày trước ngày giáp, ba ngày sau ngày giáp. Nghĩa là: bắt tay làm lại phải nghĩ ba ngày trước (tìm nguyên nhân vì sao đổ nát) và ba ngày sau (phòng bị cho tương lai). Không phải đập đi xây lại tay không — mà phải có kế hoạch trước sau.

Sáu hào Cổ lấy việc trong nhà làm thí dụ, nên năm hào đầu đều nói đến sửa sự đổ nát của cha hay mẹ. Hào 1 — sửa sự đổ nát của cha, nhờ con mà cha không lỗi, phải biết răn sợ. Hào 2 — sửa sự đổ nát của mẹ, không nên cố chấp (phải mềm dẻo). Hào 3 — sửa của cha, có chút hối hận nhưng không lỗi lớn (cương quá). Hào 4 — dùng dằng kéo dài sự đổ nát của cha, hối tiếc (nhu nhược). Hào 5 — sửa cho cha mà được tiếng khen (nhờ có người tài ở dưới). Hào 6 — không xu phụ vương hầu, nêu cao tư cách mình.

Cách kết của quẻ này bất ngờ: hào trên cùng không nói gì về việc sửa sự đổ nát cả — mà chỉ khen bậc hiền nhân treo gương danh tiết cho thiên hạ soi. Có người nghe câu "không xu phụ vương hầu" mà tưởng là tiêu cực. Không phải. Đó là cách giữ phép tắc gián tiếp — bậc hiền cao khiết ở ngoài mọi việc, chính tư cách của họ là phép tắc. Cổ là đổ nát, rất xấu — nhưng Thoán từ lại khen là tốt, vì đổ nát thì phải làm lại, canh tân, mà canh tân là điều rất tốt. Không có gì suy cực mà không thịnh lên, tới lúc cùng mà không bắt đầu trở lại.