Tám Năm Phân Cư Và Cuộc Hôn Nhân Đã Đi Từ Một Chuyến Xe Vào Nam

Sáng chủ nhật tuần trước, tôi đang ngồi nhâm nhi tách trà nóng bên cửa sổ một quán cà phê nhỏ ở phố cổ. Bên ngoài trời mưa nhẹ. Trong quán có một cô bé khoảng mười một tuổi ngồi đối diện mẹ ở bàn trong cùng, không đọc gì cả, chỉ nhìn ra ngoài cửa kính. Người mẹ ngồi cúi đầu lướt điện thoại, thi thoảng lại ngẩng lên nhìn cô bé như muốn nói gì, rồi lại thôi.

Tôi nhìn hai mẹ con họ hơi lâu. Có một điều gì đó trong cách cô bé ngồi không hợp tuổi — thẳng lưng, lặng lẽ, kiên nhẫn. Như đã ngồi quên đợi ai đó nhiều lần trong đời rồi.

Tôi nhớ tới một quẻ tôi đã gieo cho người em họ xa của mình cách đây không lâu — Trang. Con gái lớn của Trang năm nay vừa tròn mười một, vào lớp sáu. Có lẽ cũng có cái dáng ngồi như cô bé này.

Trang là em họ xa của tôi, sống ở Hà Nội. 38 tuổi. Làm kế toán cho một công ty nội thất nhỏ. Hai con gái — đứa lớn 11, đứa nhỏ 8. Chồng cô tên Hùng, lớn hơn cô bốn tuổi, quê ở Thanh Hóa.

Vì là người trong họ, tôi biết rõ chuyện gia đình của Trang từ ngày cô lấy chồng. Trang quen Hùng qua một bà bác cùng quê làm mai mối khi cả hai đều đang đi làm xa ở Hà Nội. Lúc đó Trang đã ngoài 26, Hùng ngoài 30 — tuổi mà người ở quê hỏi "bao giờ lấy chồng" vào mỗi đám giỗ. Hùng trông chất phác, ít nói, hiền lành kiểu nhà nông. Trang là mẫu phụ nữ đã đủ vất vả từ thời con gái — cô không cần một người đàn ông phong độ, cô cần một người chắc tay. Cô đồng ý.

Họ cưới. Hai con gái ra đời cách nhau ba năm. Khi con nhỏ vừa được vài tháng tuổi, Hùng xin nghỉ việc ở Hà Nội, bảo "muốn vào Sài Gòn làm ăn cùng nhóm bạn cũ để lo cho vợ con". Trong Nam dễ làm ăn hơn, anh nói. Có anh em đồng hương đã vào trước rồi. Câu đó nghe rất chững chạc. Trang tin. Anh đi. Đợt đầu hứa "ổn định việc rồi sẽ đón mẹ con vào". Nhưng nửa năm sau, cô bắt đầu hiểu ra: cái "làm ăn trong Nam" của chồng là một dự án góp vốn mở chuỗi quán cà phê cùng nhóm bạn cũ — chưa thu được gì mà tháng nào cũng phải ứng tiền góp vốn. Việc "đón mẹ con vào" cứ lùi mãi. Trang vẫn ở Hà Nội đi làm, gửi tiền về cho chồng đầu tư.

Năm đầu, Trang bay vào Sài Gòn thăm chồng được hai lần. Cả hai lần đều thấy anh đang bận đâu đó với nhóm bạn — không đón cô và hai con ở sân bay được. Lần thứ ba cô không vào nữa.

Có một lần con lớn sốt cao, cô gọi anh xin bay ra Hà Nội vài ngày để cô đỡ. Anh "ừ" một tiếng. Rồi không có tin gì thêm. Sau này cô mới biết — tuần đó nhóm bạn của anh đang đi Phú Quốc, anh đi cùng.

Một tối, sau khi tăng ca xong, Trang về nhà. Mẹ cô — đang ra ở cùng để trông cháu — kể: chiều nay có một người phụ nữ trẻ gọi điện đến hỏi "anh Hùng có vợ chưa". Trang ngồi xuống bậu cửa, im lặng rất lâu. Tối đó cô nhắn tin hỏi thẳng chồng. Anh không trả lời. Hai tuần sau, anh chính thức không về Hà Nội nữa.

8 năm. Đó là khoảng thời gian từ ngày anh không còn về đến ngày cô gửi tin nhắn cho tôi đêm hôm rồi. 8 năm cô một mình ở Hà Nội. Hai con gái lớn lên không có cha. Đi học, họp phụ huynh, chỉ cô có mặt. Khi con hỏi "ba ở đâu", cô bảo "ba bận làm ăn trong Nam". Câu đó nói lần đầu thấy đắng. Đến lần thứ hai mươi thì thành phản xạ.

Trong 8 năm đó, Hùng có gửi tiền về — không đều, không đáng kể. Tổng cộng khoảng 80 triệu trong 8 năm — trung bình ra mỗi tháng chưa đến một triệu — bằng tiền sữa nửa tháng cho một đứa con đang lớn. Mỗi đợt Trang đều phải nhắc mới gửi. Anh giải thích quán cà phê vẫn chưa có lãi. Trang không trách. Cô chỉ ghi nhớ.

Năm ngoái, có một biến cố. Một người đàn ông lạ gọi điện đến nhà Trang, tự xưng là chủ nợ của Hùng. Người này nói Hùng đã mượn 200 triệu của ông ta để góp vốn vào một dự án đa cấp tiền ảo — dự án vỡ — Hùng không trả nổi — chủ nợ tìm đến vợ. Trang ngồi nghe một lúc rồi từ tốn trả lời: "Tôi và chồng tôi đã sống xa nhau 8 năm. Tôi không biết anh ấy mượn tiền ai, làm gì. Việc đó xin ông tìm anh ấy mà đòi." Sau đó cô đặt máy. Tối đó cô viết đơn ly hôn.

Hùng không phản đối. Có lẽ trong lòng anh, hôn nhân này đã kết thúc từ rất lâu rồi — chỉ là cần ai đó ký giấy cho gọn.

Cô nhắn tin cho tôi lúc 22h30 đêm 7/3/2025.

"Anh ơi, em sắp ra tòa rồi. Em không biết em có quyết định đúng không. Em biết anh ấy không quay về nữa. Em cũng biết em không muốn anh ấy quay về nữa. Nhưng em vẫn cần anh gieo cho em một quẻ. Em chỉ muốn biết: hôn nhân này có thật sự đã hết duyên hay chưa, hay là em đang vội."

Tôi nhắn em họ giữ máy. Để gieo cho cô một quẻ.

Lên quẻ Sơn Trạch Tổn, động hào năm, biến thành quẻ Phong Trạch Trung Phu. Tổn nghĩa là tổn thương, là chịu mất mát — đầm dưới núi, bên dưới chịu mòn để bên trên được nuôi. Cổ nhân chú: "Thời cần hy sinh ngắn hạn để được phúc lâu dài, cốt ở thành tâm."

Nghe tên quẻ thôi đã đủ thấy quẻ ăn đúng vào 8 năm vừa qua của Trang.

Thế hào của Trang ở hào ba — Huynh Đệ Sửu Thổ, lục thú Câu Trần lâm Thế. Câu Trần lâm Thế là tượng của sự bị trói buộc, trì trệ — Trang đã bị buộc vào cuộc hôn nhân này lâu hơn cô tưởng. Thêm vào đó, Thế hào của cô đang ở trạng thái Tử tại Nguyệt — Trang đang kiệt sức cực điểm.

Ứng hào của Trang ở hào sáu — Quan Quỷ Dần Mộc, lục thú Huyền Vũ lâm Ứng. Quan Quỷ trên Ứng đại diện cho người chồng. Hào ở vị trí cao nhất trong quẻ — chồng ở rất xa, không gần. Quan Quỷ này Vượng tại Nguyệt + được Nhật Hợp Khởi — chồng đang có lực, có chỗ đứng riêng. Huyền Vũ là khí của sự ẩn giấu, lén lút — chồng có một đời sống riêng đã được giấu khỏi vợ từ lâu.

Thế và Ứng của Trang có quan hệ Ứng khắc Thế — đối phương đang áp đảo mình. Trang ở thế bị động suốt 8 năm.

Câu Trần lâm Thế — em đã bị buộc vào cuộc hôn nhân này lâu hơn phần mình nên buộc.

Hào động — Thê Tài Tý Thuỷ ở hào năm, lục thú Bạch Hổ lâm hào động — Hóa Tuyệt. Trong quẻ hỏi hôn nhân, Thê Tài là tình cảm vợ chồng. Thê Tài Hóa Tuyệt nghĩa là tình cảm trong cuộc hôn nhân này đã đi đến điểm cuối cùng — không phải Trang muốn dứt, mà chính người chồng đã dứt tình từ lâu. Bạch Hổ Hóa Tuyệt — đó là sự kết thúc đột ngột, dứt khoát, không thể vớt lại.

Trong quẻ còn một điều đáng nói. Hào hai cũng có một Quan Quỷ khác — Quan Quỷ Mão Mộc, Vượng tại Nguyệt và được Nhật sinh, lại được hào động sinh tới. Quan Quỷ ở hào hai trong quẻ hôn nhân thường đại diện cho áp lực thứ hai trong gia đình — gia đình bên chồng, bố mẹ chồng, anh chị em chồng. Quan Quỷ này đang cực mạnh — nghĩa là phía bên kia có những áp lực ngầm đè lên cuộc hôn nhân này — không chỉ là chồng, mà cả họ hàng của anh ấy.

Quẻ biến của Trang là Phong Trạch Trung Phu — Du Hồn. Cổ nhân chú: "Gió trên đầm, thành tín từ lòng cảm ứng ra ngoài. Thời giữ chữ tín, dù việc nhỏ cũng thành nếu lòng thành." Du Hồn là hồn lang thang — không quay về chỗ cũ.

Tôi nhắn lại với em họ.

"Em ạ, quẻ vừa rồi nói rất rõ một điều mà có lẽ em cũng đã thấy qua 8 năm vừa rồi: tình nghĩa vợ chồng trong cuộc hôn nhân này khó lòng hồi vãn. Thê Tài Hóa Tuyệt là cách cục cho thấy người chồng đã thực sự dứt tình từ rất lâu rồi — không phải hôm nay anh ấy mới đi, mà có thể từ ngày anh ấy ngồi lên chuyến xe vào Nam năm đó mà không bao giờ thật sự trở về.

Em hỏi có vội không. Anh nói em nghe điều này: 8 năm là một khoảng thời gian rất dài. Trong 8 năm ấy, em đã làm phần của em đầy đủ rồi. Câu Trần lâm Thế cho thấy em đã bị buộc vào cuộc hôn nhân này lâu hơn phần mình nên buộc. Vội hay không vội — không phải là điểm chính của câu hỏi này.

Quẻ biến của em là Trung Phu — thành tín từ lòng cảm ứng ra ngoài. Cái tín mà quẻ nói tới không phải là tín với chồng nữa — chính anh ấy là người đã không giữ tín trước. Tín ở đây là tín với chính lòng em và với hai cô gái nhỏ.

Anh không nói em phải làm gì với tờ đơn ly hôn ấy, em ạ. Quẻ Dịch không thể quyết thay em được — chính em mới là người sống đời này. Quẻ chỉ cho em thấy một điều: xu hướng của cuộc hôn nhân này đã đi về phía nào. Nhìn rõ xu hướng rồi, em mới đủ tỉnh táo để quyết.

Còn một điều cuối anh muốn em nhớ. Trong quẻ có một Quan Quỷ thứ hai rất mạnh — gia đình bên chồng có thể sẽ có tiếng nói trong giai đoạn tới, dù em làm gì hay không làm gì. Em hãy chuẩn bị tinh thần cho điều ấy. Đừng để áp lực của họ làm em rối thêm trong lúc đầu óc cần tỉnh nhất."

Có bao nhiêu người phụ nữ Việt Nam ngoài kia đang ở trong một cuộc hôn nhân mà chồng đã đi mất từ năm thứ ba, năm thứ năm, năm thứ tám — nhưng tờ giấy ly hôn vẫn chưa được nhắc tới, vì người ta sợ con sẽ buồn, sợ bố mẹ ở quê sẽ buồn, sợ người ngoài sẽ nói, sợ chính mình sẽ thấy thất bại?

Bạn ạ, trong xã hội Việt Nam đầu thập niên 20, có một dạng hôn nhân rất phổ biến mà ít người dám gọi tên. Đó là dạng hôn nhân "phân cư trá hình" — không cãi nhau, không ly thân chính thức, không scandal — nhưng người chồng đã rời khỏi cuộc sống chung từ lâu, chỉ để lại một cái bóng hợp pháp đứng trên giấy tờ. Người vợ một mình gồng gánh trong khi vai trò "có chồng" vẫn được giữ cho yên dư luận.

Quẻ Tổn dạy điều này rất rõ: chịu tổn để được ích là một đức tính. Nhưng chịu tổn mà ở trên không có ai được ích — đó không phải đức tính, đó là một gánh nặng mà không ai đề nghị mình mang.

Chịu tổn mà ở trên không có ai được ích — đó là một gánh nặng không ai đề nghị mình mang.

Tôi đặt tách trà xuống. Bên ngoài cửa kính, cô bé ở bàn trong cùng vẫn đang ngồi yên đợi mẹ. Người mẹ vẫn cúi đầu vào màn hình điện thoại, thi thoảng lại ngẩng lên nhìn con như muốn nói gì, rồi lại thôi.

Tôi không biết câu chuyện của hai mẹ con họ là gì. Tôi cũng không cần phải biết.

Tôi chỉ chợt nghĩ — có những cuộc hôn nhân kết thúc bằng một tờ giấy có chữ ký. Có những cuộc hôn nhân kết thúc bằng một chuyến đi không quay lại. Và có những cuộc hôn nhân vẫn đang tiếp tục mỗi ngày trong một quán cà phê yên ắng nào đó — chỉ là, hai người ngồi cạnh nhau từ lâu đã không còn thật sự nhìn vào mặt nhau nữa.