Đèn livestream tròn vành trong góc phòng. Cây đèn LED hai vòng kẽm đặt trên giá ba chân, ánh sáng trắng nhợt phả lên gương mặt một người phụ nữ gần năm mươi đang ngồi giữa khuya — môi đã được vẽ lại bằng son đỏ, mí mắt đã được kéo lên bằng filter, da đã được căng bằng một thuật toán nào đó của TikTok.
Người chồng đứng ở cửa phòng. Đã đứng ở đó được khoảng năm phút. Anh không gõ cửa. Anh không vào. Anh chỉ đứng nhìn vợ mình từ một khoảng cách hai mét — một khoảng cách mà hai mươi hai năm chung sống chưa lần nào anh tưởng tượng được rằng sẽ có một ngày anh phải đứng xa đến thế.
Đó là một đêm cuối tháng tư năm hai nghìn không trăm hai mươi sáu. Anh năm mươi hai tuổi. Vợ anh, ở phía sau cây đèn livestream, không nhìn thấy anh.
Đạt là kỹ sư trưởng phòng nhà máy điện tử FDI Đài Loan ở Đồng Nai. Hai mươi hai năm trước, anh cưới Hà — một cô gái cùng quê, học chung trường Bách Khoa Hà Nội. Năm đó cả hai mới ngoài hai mươi. Hai mươi hai năm sau, hai vợ chồng có hai căn nhà, hai chiếc xe, một đứa con trai năm ba đại học. Bên ngoài nhìn vào là một gia đình điển hình của tầng lớp trung lưu Việt Nam đầu thập niên hai mươi.
Bên trong, có một câu hỏi mà Đạt không dám hỏi vợ thẳng, mà cũng không dám không hỏi.
Cách đây chừng nửa năm, Hà bắt đầu thay đổi. Cô chê chiếc xe công ty thưởng cho Đạt không phải Mercedes. Cô lên TikTok mỗi đêm. Cô đặt mua trọn bộ thiết bị livestream chuyên nghiệp — đèn vòng, giá ba chân, micro thu âm, một bộ filter làm da căng môi đỏ — và bắt đầu lên live từ chín giờ tối đến tận khuya với tên tài khoản mới mà cô không nói cho Đạt biết.
Một đêm cuối tháng tư, Đạt mở được điện thoại của Hà. Anh chưa từng kiểm tra điện thoại vợ trong suốt hai mươi hai năm chung sống. Nhưng có một điều gì đó đã đẩy anh sang ngưỡng đó. Trong danh bạ vợ anh có một số máy lưu tên "Cty Hồng Phú Tech" — nghe như tên một công ty đối tác công nghiệp. Tin nhắn với số đó luôn bị xóa, không bao giờ còn lại đoạn nào quá ba dòng. Anh kiểm tra lịch sử chuyển khoản. Hiện ra một loạt con số đẹp trùng vào những ngày đẹp — một triệu bốn trăm linh hai nghìn đồng vào ngày 14 tháng 2, tám triệu chẵn vào ngày 8 tháng 3, lại một triệu bốn trăm linh hai vào đúng sinh nhật vợ. Như một mật ngôn mà hai người gửi tin và nhận tin đều hiểu rõ, còn người ngoài thì không nhận ra.
Vài hôm sau, Hà bị thương tay khi cắt rau trong bếp. Đêm đó một số máy lạ nhắn vào điện thoại Hà: "anh nhớ em, tay đỡ chưa". Đạt chộp được tin nhắn đó trước khi Hà kịp xóa. Anh hỏi vợ một câu rất nhẹ. Hà phủ nhận. Hà nói anh đang đa nghi.
Đêm đó Đạt ngồi một mình trong căn bếp đèn vàng với câu trả lời của vợ. Và anh nhớ ra một chi tiết mà hai mươi hai năm qua anh đã tự khép lại trong đầu.
Năm họ quen nhau, có một buổi tối điện thoại nhà reo. Một người đàn ông xưng là chồng Hà. Tình đầu của cô. Hai người đã đăng ký kết hôn trước đó nhưng Hà giấu Đạt. Lý do Hà nói là "sợ anh nghĩ nhiều" nên không kể. Đạt bỏ đi. Hà đuổi theo, khóc, quỳ trước cửa nhà trọ một đêm mưa, xin tha thứ. Năm sau, họ làm đám cưới. Đạt xếp chuyện cũ lại như xếp một lá thư cũ vào ngăn kéo dưới cùng. Anh tin. Anh tin trọn vẹn suốt hai mươi hai năm.
Hai mươi hai năm sau, Đạt nhắn tin cho tôi lúc hai mươi ba giờ mười lăm phút đêm mười bốn tháng năm.
"Thầy ơi, em muốn hỏi thầy một câu. Có phải vợ em chưa bao giờ thật sự về với em hay không? Có nên ly hôn ở tuổi năm mươi hai này không thầy? Đời em năm mươi hai tuổi rồi, mà giờ phải nghĩ lại cả hai mươi hai năm vừa qua — em thấy lạnh sống lưng quá thầy ơi."
Tôi nhắn Đạt giữ máy. Để Dịch sư gieo cho anh một quẻ.
Lên quẻ Thuần Đoài, động hào hai, biến thành quẻ Trạch Lôi Tùy. Thuần Đoài tượng là hai đầm nước nối nhau — vợ chồng cùng một công ty, hai mươi hai năm sống cạnh nhau, hai đầm nước liền kề tưởng đã hòa làm một. Cổ nhân chú giải về quẻ này có một câu: "Thời hòa duyệt, vui nhưng phải theo chính đạo, vui sai là họa."
| Lục Thú | Phục | Bản Quái | Biến Quái |
|---|---|---|---|
| Câu Trần | — | Đinh Mùi Thổ Phụ Mẫu Thế | — |
| Chu Tước | — | Đinh Dậu Kim Huynh Đệ | — |
| Thanh Long | — | Đinh Hợi Thuỷ Tử Tôn | — |
| Huyền Vũ | — | Đinh Sửu Thổ Phụ Mẫu Ứng | Canh Thìn Thổ Phụ Mẫu |
| Bạch Hổ | — | Đinh Mão Mộc Thê Tài | Canh Dần Mộc Thê Tài |
| Đằng Xà | — | Đinh Tỵ Hoả Quan Quỷ | Canh Tý Thuỷ Tử Tôn |
Nhưng Thuần Đoài lại là quẻ Lục Xung. Trong cấu trúc của nó vốn có sẵn lằn ranh chia rẽ — không cần ngoại lực, đến một ngày nếu không xử lý, tự nó nứt ra.
Đạt là Thế hào ở vị trí thứ sáu — Phụ Mẫu Mùi Thổ Tuần Không. Phụ Mẫu trên Thế nghĩa là một gánh nặng tinh thần trĩu trên vai một người vốn không nhẹ tính. Mùi Thổ Tuần Không nghĩa là nội tâm anh đang rỗng — bên ngoài vẫn còn cấu trúc một người chồng năm mươi hai tuổi, hai căn nhà, hai chiếc xe, một con trai sắp ra trường, nhưng bên trong lồng ngực đã trống một khoảng mà anh chưa dám gọi tên thành lời.
Thế và Ứng của Đạt xung nhau. Sửu Thổ xung Mùi Thổ. Vợ chồng đang ở thế đối đầu thực sự, không phải lo bóng gió đâu.
Hào hai động — Thê Tài Mão Mộc Bạch Hổ — đại diện cho người vợ. Bạch Hổ là cái khí gắt, đột phá, vượt giới hạn. Nhưng điểm tinh tế nhất nằm ở đây: Mão Mộc động lên rồi biến thành Dần Mộc ở quẻ biến. Mão lùi về Dần — gọi là Hóa Thoái Thần. Cái vận động của Hà đang ở cao trào, nhưng theo thời gian sẽ tự nó lùi lại. Người đàn ông kia trong điện thoại Hà nhiều khả năng không phải là một quan hệ chính thức được xây dựng để tồn tại lâu dài.
Cái vận động đang ở cao trào — nhưng theo thời gian sẽ tự nó lùi lại.
Quan Quỷ Tỵ Hoả ở hào một — Vượng tại Nguyệt, được hào động Mão Mộc sinh tới. Quan Quỷ trên hào một là nỗi ám ảnh trong lòng Đạt — không phải vì có một việc mới nào đang xảy ra hôm nay, mà vì một việc rất cũ từ hai mươi hai năm trước chưa từng thực sự khép. Chính vợ là người đã khơi dậy nỗi ám ảnh ấy quay trở về.
Tử Tôn Hợi Thuỷ ở hào bốn — Nguyệt Phá. Tử Tôn là lối thoát, là niềm vui, là giải pháp. Nguyệt Phá nghĩa là lối thoát ấy hiện tại đang vỡ. Quẻ biến của Đạt là Trạch Lôi Tùy — quẻ Quy Hồn. Cổ nhân chú: "Sấm ẩn trong đầm, hợp thời mà theo. Theo người theo thời cho đúng — không tùy tiện mù quáng."
Tôi nhắn lại với Đạt.
"Anh không sai khi đa nghi, anh ạ. Quẻ vừa rồi nói thật rõ một điều: hôn nhân của anh đang ở thế xung khắc thực sự, không phải lo bóng gió. Thế và Ứng của anh xung nhau, hai cái Thổ đối đầu nhau — anh không tưởng tượng đâu.
Nhưng Dịch lý cũng nói rõ một điều khác. Cái việc của vợ anh, theo quẻ này, không phải là một quan hệ ngoại tình chính thức. Hào động của Hà là Hóa Thoái — đang ở giữa cao trào nhưng sẽ tự nó lùi lại theo thời gian. Người đàn ông trong điện thoại của vợ anh không có chỗ thật sự trong đời cô ấy. Đây là cái khoảng vong tâm của một người phụ nữ gần năm mươi không tìm được lối thoát cảm xúc nào khác trong cái nhà mình đang ở.
Còn cái câu mà anh đang dày vò mình — vợ có thật sự về với mình trong suốt hai mươi hai năm qua hay không — anh nghe Dịch sư nói điều này. Quan Quỷ trên hào một của anh đang Vượng, được vợ anh động lên mà sinh tới. Nghĩa là chính vợ anh hôm nay đang khơi lại nỗi ám ảnh cũ, chứ không phải bản thân chuyện cũ tự nó quay về sau ngần ấy năm. Anh đang nghi ngờ quá khứ vì hiện tại đang lung lay.
Tử Tôn của anh đang Nguyệt Phá — lối thoát qua chuyện ly hôn hiện tại không có. Quẻ biến của anh là Tùy, dạy: theo người theo thời cho đúng, đừng tùy tiện mù quáng. Câu mà anh cần ngồi xuống tự trả lời với mình không phải là 'có nên ly hôn hay không'. Câu thật sự là: hai mươi hai năm vừa rồi, anh có thật sự ở trong căn nhà cùng với người vợ bốn mươi sáu tuổi hôm nay hay không — hay anh chỉ ở đó với hình ảnh người vợ hai mươi bốn tuổi khóc xin tha thứ ngày mưa năm ấy?"
Có bao nhiêu người đàn ông ngoài kia ở tuổi năm mươi, sáng đi làm chiều về nhà, nhìn lên trên đầu thấy hai căn nhà đã trả góp xong, nhìn xuống dưới thấy một đứa con sắp ra trường, nhìn ngang thấy người vợ hai mươi hai năm ngồi đó — mà tự nhiên lạnh sống lưng vì không nhớ ra lần cuối cùng hai người nói chuyện với nhau quá nửa tiếng đồng hồ là khi nào?
Bạn ạ, trong xã hội Việt Nam năm hai nghìn không trăm hai mươi sáu, có một mẫu hình hôn nhân trung niên rất phổ biến mà ít người gọi tên. Đó là loại hôn nhân bên ngoài "ổn" — không cãi nhau, không bạo lực, không vấn đề tài chính — nhưng bên trong đã nguội từ lâu, lâu đến mức cả hai vợ chồng đều không nhận ra rằng mình đang sống cạnh một người mà mình đã ngừng nhìn thẳng vào từ rất nhiều năm.
Cho đến một ngày, một bên đột nhiên thay đổi — livestream, mua sắm online, gặp gỡ người cũ — và bên kia hốt hoảng nhận ra rằng cái sự "ổn" suốt bao năm thật ra chỉ là một dạng câm lặng được hai bên cùng giữ kín.
Cái sự "ổn" suốt bao năm thật ra chỉ là một dạng câm lặng được hai bên cùng giữ kín.
Đây không phải là vấn đề đạo đức của một người vợ. Đây là vấn đề của hai con người trong một cấu trúc hôn nhân đã đứng quá lâu ở chỗ "cùng tồn tại" mà quên đi mất chỗ "cùng sống".
Bạn ạ, hai mươi hai năm trước, có một người đàn ông đã chọn tha thứ vì tin rằng người vợ trẻ của mình đã thật sự rời chỗ cũ về với mình. Hai mươi hai năm sau, hóa ra điều quan trọng hơn cả việc người ta có rời chỗ cũ hay không, là bản thân mình có còn đứng ở chỗ của chính mình hay không. Bởi vì khi mình đã rời khỏi chỗ của mình trước, sẽ không một ai có thể trở về với một chỗ trống cả.