Cái Phao Không Ai Ném Cho Mình

Có những đêm người ta ngồi rất lâu trước một quyết định, không phải vì chưa biết mình muốn gì, mà vì sợ điều mình muốn sẽ kéo theo những thứ mình không gánh nổi.

Hà ngồi như thế ở bàn ăn nhà mình một đêm tháng 4. Hai đứa con đã ngủ. Chồng cô ngồi cách đó hai mét ngoài phòng khách, ti vi mở nhỏ, hai người không nói gì với nhau suốt buổi tối. Trên bàn là một tờ giấy đặt cọc đã ký, một con số tiền vay, và một câu hỏi cô đã hỏi chính mình đến lần thứ một trăm mà vẫn không thấy đáp: ký, hay đừng ký.

Tay cô run khi mở điện thoại lên. Không phải vì lạnh. Mà vì cô sắp hỏi một người ngoài về chuyện riêng nhất trong đời mình — tương lai của hai đứa con và cả gia tài tích cóp bảy năm.

Tôi nhận được tin nhắn của Hà qua Zalo đêm hôm ấy, lúc gần 22h. Cô không phải khách quen. Hà là người được chị Hằng — một người bạn cũ của tôi làm bên công nghệ — giới thiệu sang. Trước đó chị Hằng có kể với Hà về một người chị tên Mai từng nhờ tôi gieo một quẻ trước khi nghỉ việc đi học xa. Mai nói với Hà một câu mà sau này chính Hà nhắc lại với tôi: "Thầy không bảo mình đi hay ở. Thầy chỉ chỉ ra cái mình không nhìn thấy. Sau đó mình tự quyết." Câu ấy là lý do Hà tìm đến tôi.

Hà năm nay 36 tuổi, làm kế toán cho một công ty xây dựng. Chồng cô, anh Đăng, 38 tuổi, là kỹ sư phần mềm ở một công ty công nghệ tầm trung. Hai vợ chồng cưới nhau năm cô 29. Con gái lớn năm nay 6 tuổi, sắp vào lớp một. Con trai nhỏ mới 3 tuổi, còn đang đi mẫu giáo. Lương hai người cộng lại khoảng bốn chục triệu một tháng. Sau bảy năm cưới, gom góp được ngót nghét tám trăm triệu. Cả nhà vẫn đang thuê một căn hộ cũ ba phòng, ở đã sáu năm.

Mọi chuyện bắt đầu từ chuyện học của con gái.

Trường tiểu học gần khu cô thuê xuống cấp đã lâu. Lớp nhồi sáu chục học sinh, bàn ghế từ đời nào, giáo viên năm nào cũng đổi. Hai vợ chồng đi xem một trường khác ở khu đô thị mới, cách nhà bốn mươi phút xe. Lớp chỉ ba mươi cháu, có thư viện, có cả lớp tiếng Anh tăng cường. Đăng ngồi trên xe về, nói với vợ một câu chắc nịch: "Cho con học trường bên đó. Không thì đợi đến bao giờ."

Nhưng để con vào học khu mới thì phải có hộ khẩu khu mới. Mà muốn có hộ khẩu thì phải mua nhà ở đó. Hai vợ chồng tìm được một căn hộ nhỏ, hai phòng ngủ, giá một tỉ tám. Họ đặt cọc giữ giá hai trăm triệu, được bảy ngày suy nghĩ chính thức. Phần còn lại phải vay ngân hàng tám tỉ, trả góp ba mươi năm, mỗi tháng cả gốc lẫn lãi ngót ba mươi lăm triệu.

Hà về nhà ngồi tính. Lương hai vợ chồng bốn chục, trả nợ ba mươi lăm, còn lại năm triệu. Năm triệu cho bốn miệng ăn, sữa con, học con, xăng xe, điện nước. Cô tính tới tính lui, kiểu gì cũng thiếu.

"Anh ơi, nếu một trong hai đứa mình mất việc một tháng thôi là không trả nổi nợ. Ngân hàng phạt, lãi chồng lãi. Con mà ốm đau thì lấy đâu ra tiền dự phòng. Anh không sợ à?"

Đăng đáp: "Sợ thì làm gì cũng sợ. Mua nhà nào chẳng có rủi ro. Không mua thì con học trường kém."

Họ cãi nhau đêm đó. Đêm sau cãi tiếp. Đến đêm thứ ba, cô hỏi anh có cách nào giảm bớt rủi ro không, thì anh buông một câu: "Em lo xa quá. Đàn bà thì không hiểu chuyện làm ăn." Câu ấy làm cô nghẹn. Cô quay đi nằm, không nói nữa.

Đêm thứ tư, cô ngồi một mình ở bàn ăn. Còn ba ngày nữa là hết hạn suy nghĩ. Cô mở điện thoại, gõ cho tôi:

"Thầy ơi, em xin lỗi quấy thầy giờ này. Em là Hà, chị Hằng giới thiệu em đến thầy. Em không biết em đang sợ điều gì nữa. Sợ nợ. Sợ áp lực. Sợ chồng em lỡ một ngày mất việc. Sợ con em không hợp khu mới. Em đang đứng trước quyết định mua một căn hộ, còn ba ngày nữa là hết hạn. Em xin thầy gieo giúp em một quẻ — em có nên ký hợp đồng mua nhà này không?"

Tôi đọc xong tin nhắn của Hà, không trả lời ngay. Tôi nhắn lại cô một câu trước:

"Chị Hà, trước khi tôi gieo quẻ, tôi hỏi chị một điều. Chị có thật sự sẵn sàng làm theo điều quẻ chỉ ra không? Hay chị chỉ đang muốn nghe hai chữ 'mua được' để yên lòng?"

Cô im một lúc khá lâu. Rồi gõ lại: "Em sẵn sàng nghe điều quẻ chỉ ra, thầy ạ. Em không muốn nghe một câu yên lòng giả."

Tôi nhắn cô giữ tâm tĩnh vài phút. Rồi tôi gieo cho cô một quẻ.

Lên quẻ Lôi Hoả Phong, động hào năm, biến thành quẻ Trạch Hoả Cách. Phong là thịnh, là lúc khí thế lên đến đỉnh — sấm và lửa cùng dậy một lúc. Cổ nhân chú: "Thời cực thịnh, nhưng thịnh cực thì ắt suy, người trong cuộc phải biết liệu mà giữ." Một quyết định to nhất đời, dồn cả tích lũy bảy năm cộng thêm món nợ ba mươi năm vào một căn nhà — đó đúng là một khoảnh khắc "Phong" của đời người. Khí lên rất cao, mà bên dưới cái cao ấy là chỗ phải biết lo xa.

Thế hào của Hà nằm ở hào năm — Phụ Mẫu Thân Kim, lục thú Thanh Long lâm Thế, và đây cũng chính là hào động của cả quẻ. Trong một quẻ hỏi chuyện nhà cửa giấy tờ, Phụ Mẫu là căn nhà, là hợp đồng, là chỗ an cư. Thế lâm Phụ Mẫu nghĩa là cả tâm trí Hà lúc này dồn hết vào căn nhà ấy. Thanh Long lâm Thế là một tin lành — Thanh Long là khí cát tường, đường hoàng, chính đáng. Việc mua nhà này tự nó không phải việc xấu, không có gì khuất tất.

Quan trọng hơn, Thế hào động và Hóa Tiến Thần — tức là cái thế của cô đang tiến tới, có đà đi lên, không thoái lui. Lòng cô thật ra đã muốn mua. Nhưng quẻ cho thấy một chi tiết rất đắt: hào biến ấy lại bị hợp trói — tiến tới được, nhưng chân bị buộc. Đi thì đi được, mà bị ràng. Cái ràng ấy, đọc trong hoàn cảnh của cô, chính là món nợ tám tỉ siết vào hai vai suốt ba mươi năm.

Đi thì đi được, mà bị ràng — cái ràng ấy chính là món nợ siết vào hai vai suốt ba mươi năm.

Còn một điều tôi phải nói thẳng với cô. Trong quẻ này, Quan Quỷ — đại diện cho rủi ro và áp lực nợ — đang rất vượng, hiện ra ở hai chỗ. Một hào Quan Quỷ vượng mà thật, không phải nỗi sợ tưởng tượng: áp lực trả nợ là có thật, sẽ siết thật. Một hào Quan Quỷ khác ở vị trí trên cao thì đang Nguyệt Phá — như một rủi ro lớn còn nằm ẩn, chưa nổ ngay nhưng rình ở đó: một biến cố bất ngờ, kiểu chồng đứt việc giữa chừng, con đau ốm phải nhập viện.

Và mấu chốt nằm ở chỗ này. Thê Tài — đồng tiền trong nhà — chỉ ở mức trung bình, lại biến thành Huynh Đệ. Trong một quẻ hỏi tiền bạc tài sản, Huynh Đệ không phải anh em ruột thịt đến giúp, mà là kẻ phá tài — là chỗ hao hụt, là dòng tiền chảy đi mất. Tiền trong tay vợ chồng cô vốn đã không dư dả, lại có tượng dễ bị cuốn trôi. Nếu không có một khoản giữ lại, chỉ một cú va là tiền cạn.

Quẻ biến của cô là Trạch Hoả Cách — đầm chứa lửa, cái cũ cháy đi để cái mới sinh ra. Cổ nhân chú: "Thời cải cách, thay cũ đổi mới, có chính nghĩa và đúng thời thì hanh thông." Rời căn nhà thuê sáu năm để bước sang một đời sống mới — đó là một cuộc "cách" thật. Nhưng quẻ nhắc: cuộc đổi mới ấy chỉ hanh thông khi đi đúng cách và đủ chuẩn bị.

Tôi nhắn lại cho Hà.

"Chị Hà, tôi nói thẳng với chị điều quẻ cho thấy, không bớt đi chữ nào. Căn nhà này mua được. Thế của chị đang tiến tới, đường đi chính đáng, giấy tờ không vướng kiện cáo về sau. Lòng chị thật ra cũng đã muốn đi rồi — quẻ chỉ xác nhận điều đó.

Nhưng có một chỗ chị phải nhìn cho rõ trước khi đặt bút ký. Cái thế tiến tới của chị đang bị một sợi dây trói lại, mà sợi dây ấy chính là món nợ. Đi được, nhưng bị buộc chân. Cùng lúc, đồng tiền trong nhà chị có tượng dễ hao — vốn đã không nhiều, lại dễ chảy đi mất. Và trên cao còn một rủi ro đang nằm ẩn, chưa nổ nhưng có thật.

Gộp ba điều ấy lại, quẻ không bảo chị đừng mua. Quẻ nói: chị mua được, với một điều kiện. Chị cần một cái phao. Trước khi ký, hai vợ chồng phải gom được một khoản tiền mặt để riêng, đủ nuôi cả nhà và trả nợ trong khoảng sáu tháng kể cả khi một người mất việc — tôi nhẩm chừng cũng phải sáu trăm triệu. Khoản đó phải có TRƯỚC khi ký, chứ không phải tính sẽ kiếm sau. Có cái phao ấy thì sợi dây trói kia mới lỏng ra, rủi ro ẩn kia mới không nhấn chìm được chị. Không có nó, chỉ một cú va là chị có thể phải bán tháo căn nhà vừa mua — mà bán nhà mới mua thì bao giờ cũng lỗ.

Tôi không quyết thay chị được, chị Hà ạ. Quẻ Dịch không sống thay ai đời này cả — chính chị mới là người sống trong căn nhà ấy, trả món nợ ấy. Quẻ chỉ chỉ cho chị thấy cái chị chưa nhìn ra: chị không thiếu can đảm để đi, chị thiếu một cái phao để đi cho an toàn. Cái phao đó, không ai ném cho chị đâu. Tự chị làm lấy."

Chị không thiếu can đảm để đi — chị thiếu một cái phao để đi cho an toàn.

Có bao nhiêu gia đình trẻ ở Việt Nam lúc này đang ngồi trước đúng một bàn ăn như thế, giữa một đêm không ngủ, với một tờ đặt cọc và một con số vay mà nghĩ tới là tim đập nhanh?

Bạn ạ, chúng ta đang sống trong một thời mà chuyện mua nhà gần như đã thành một nghi lễ trưởng thành bắt buộc. Giá nhà ở các đô thị lớn bỏ xa thu nhập, nên hầu hết các cặp vợ chồng trẻ đều phải bước vào một món nợ dài bằng nửa đời người. Người ta hay bàn nhau "mua được hay không mua được", "vay nổi hay không vay nổi". Nhưng rất ít người dừng lại hỏi câu mà Hà đã hỏi trong đêm thứ ba: "Mình đang sợ chính xác điều gì?" Khi gọi được tên nỗi sợ, người ta mới thôi sợ một cách mơ hồ, và bắt đầu lo một cách có kế hoạch.

Quẻ Cách dạy chúng ta điều này: đổi đời là việc tốt, nhưng một cuộc đổi đời không có dự phòng thì không phải là can đảm, mà là đánh cược. Khác nhau ở chỗ — người đánh cược đặt cả vào tay người khác và thời vận, còn người chuẩn bị thì tự buộc cho mình một cái phao trước khi xuống nước.

Hai tháng sau cái đêm ấy, Hà nhắn lại cho tôi một tin ngắn.

"Thầy ơi, vợ chồng em gom đủ sáu trăm triệu rồi. Anh cả nhà em cho mượn ba trăm, mẹ em đỡ cho ba trăm. Tuần trước em ký hợp đồng. Em vẫn giữ nguyên tin nhắn của thầy trong máy, chưa xóa."

Tôi biết, đêm cô ngồi đọc tin nhắn của tôi quá lâu ở bàn ăn, Đăng đã lặng lẽ ra ngồi xuống cạnh, đọc cùng cô qua vai. Đọc xong, anh không nói "em lo xa" nữa. Anh nói: "Anh chỉ nghĩ tới tiền cọc với tiền vay, anh quên mất khoản để dành phòng thân." Lần đầu tiên sau ba đêm, hai vợ chồng ngồi bên nhau mà không cãi — họ ngồi tính chung một bài toán, thay vì mỗi người ôm một nỗi sợ riêng.

Quẻ chưa bao giờ nói với Hà rằng cô nên mua hay đừng mua. Nó chỉ giúp cô nhìn ra rằng giữa hai bờ "liều" và "lùi", vẫn còn một con đường thứ ba — con đường của người biết tự làm lấy cho mình một cái phao, rồi mới bình thản bước xuống dòng nước sâu.