Bốn Trăm Hai Mươi Triệu Và Cậu Thanh Niên Chưa Dám Về Quê Tết

Mười mấy tin nhắn từ mười mấy ứng dụng vay online. Tất cả đều đến trong cùng một ngày — ngày Phong gần tới hạn trả nợ.

Mười mấy chỉ là số ứng dụng chính thức có hợp đồng. Còn năm sáu chỗ khác — vay nóng bên ngoài, mua trả góp lãi cao, mượn của hai ba người quen chưa trả được — Phong đã không còn đếm nổi.

Tổng nợ: ngót nghét bốn trăm hai mươi triệu đồng. Lãi cộng vào mỗi tháng khoảng mười bốn triệu — gấp đôi thu nhập của cậu từ công việc shipper đang làm.

27 tuổi. Chưa lấy vợ. Cha mẹ ở quê chưa biết. Bạn bè chỉ một vài người biết — và đã không còn ai cho vay thêm được nữa.

Đó là toàn bộ câu chuyện Phong gửi tôi qua một loạt tin nhắn dài đêm 11 tháng 1, qua sự giới thiệu của một người bạn cũ.

Tôi biết về Phong qua anh Hùng — một người bạn cũ của tôi từ thời học triết. Anh Hùng làm chủ một quán phở nhỏ ở quận Cầu Giấy. Phong là khách quen của quán đã hai năm — sáng nào đi giao hàng cũng tạt vào ăn một bát phở gà. Mấy tháng nay anh Hùng để ý thấy Phong khác lạ. Cậu gầy đi rõ rệt. Trước hay nói chuyện đùa với chủ quán, giờ ăn xong còn ngồi lặng nhìn ra cửa rất lâu. Có một sáng cuối tháng mười hai, anh Hùng thấy cậu ngồi yên ăn nửa bát rồi đặt thìa xuống, đầu cúi gần vào tô — anh nhận ra cậu đang khóc. Anh hỏi chuyện. Phong kể được một đoạn ngắn rồi không kể thêm. Mấy hôm sau anh Hùng nhắn cho tôi: "Anh ơi, em có một cậu khách quen, đang trong tình cảnh khó. Anh có thể nói chuyện với nó được không?"

Phong gửi tin nhắn cho tôi đêm hôm sau, lúc 23h05. Tin nhắn dài bốn năm tin liên tiếp. Cậu kể đầu đuôi câu chuyện rất chậm — như một người đã kể đi kể lại chuyện ấy trong đầu mình hàng trăm lần và đến giờ chỉ còn nói ra được bằng giọng đều đều.

Phong 27 tuổi, quê Hà Nam, sống ở Hà Nội đã sáu năm. Tốt nghiệp đại học, đã đi qua bốn công việc — từ nhân viên bán hàng đến lập trình viên thử việc đến shipper hiện tại — không công việc nào kéo dài quá tám tháng. Thu nhập hiện tại từ giao hàng khoảng tám triệu một tháng.

Mọi chuyện bắt đầu cách đây hai năm, khi Phong 25 tuổi, vừa bị nghỉ việc lần thứ hai. Cậu đang ở phòng trọ một mình, thấy quảng cáo "vay tiền online — 5 phút có 10 triệu" trên Facebook. Cậu thử. Khoản đầu tiên 10 triệu, lãi 18% một tháng. Cậu dùng tiền đó để trả thuê nhà, ăn uống, một ít gửi cho mẹ ở quê.

Sau một tháng, đến hạn trả, cậu không có tiền. Cậu đăng ký một ứng dụng vay khác — 15 triệu, lãi 20%. Trả ứng dụng đầu, còn dư 5 triệu để sống.

Sau hai tháng, cậu có ba ứng dụng. Sau sáu tháng, cậu có bảy. Sau một năm, đã hơn mười. Mỗi ứng dụng cậu đều có một câu chuyện riêng để giải thích vì sao vay — sửa xe, đóng tiền học bằng cấp hai, trả viện phí mẹ, góp vốn dự án với bạn. Phần lớn là dối.

Đến năm thứ hai, có một biến cố. Một người bạn rủ cậu "đầu tư" vào một sàn tiền ảo. Cậu tin. Đầu tiên thắng được vài triệu. Sau đó thua đậm. Cậu vay thêm để gỡ. Thua tiếp. Vay nữa. Đến khi cậu tỉnh ra thì đã nợ thêm hai trăm triệu cho sàn tiền ảo, cộng với khoản nợ tín dụng online trước đó.

27 tuổi, Phong đang nợ ngót nghét bốn trăm hai mươi triệu đồng — gấp hàng chục lần thu nhập tháng của cậu.

Cậu chưa dám về quê. Tết năm ngoái cậu viện cớ "làm thêm dịp Tết" để không phải về. Cha mẹ cậu chưa biết. Bạn bè đã không còn ai cho vay thêm. Cậu 27 tuổi, đứng ở một chỗ mà cậu không hình dung được làm sao để bước ra.

Tin nhắn cuối của cậu gửi tôi đêm ấy là một câu rất ngắn.

"Thầy ơi, anh Hùng bảo em nhắn thầy. Em đang không biết làm gì nữa. Thầy có thể gieo cho em một quẻ được không? Em muốn biết — em có còn lối thoát nào không? Hay là em không sống nổi nữa rồi? Hay là em trốn về một tỉnh nào thật xa, đổi tên, làm thuê — biết đâu cha mẹ em không tìm được con?"

Tôi đọc xong loạt tin nhắn của Phong, hít một hơi thở dài. Đêm hôm đó tôi gieo cho em một quẻ.

Lên quẻ Sơn Địa Bác, động hào ba, biến thành quẻ Thuần Cấn. Bác nghĩa là gọt mòn — núi tựa vào đất, bị mài mòn dần. Cổ nhân chú: "Thời suy bại cùng cực, dương sắp hết chỉ còn một hào. Cần giữ gốc chờ phục hồi, không cưỡng chống."

Quẻ Bác là một trong những quẻ khó nhất của Dịch học. Nó nói về trạng thái khi mọi thứ đã bị gọt đến cùng cực — chỉ còn một mảnh nhỏ cuối cùng để giữ. Nhưng quẻ Bác cũng nói rất rõ một điều: vẫn còn một hào dương cuối cùng. Chưa phải là hết. Chỉ là sắp hết nếu không dừng đúng lúc.

Vẫn còn một hào dương cuối cùng. Chưa phải là hết.

Thế hào của Phong mang lục thú Huyền Vũ lâm Thế — Huyền Vũ là khí của sự ẩn giấu. Phong đang giấu chuyện này với cha mẹ, với bạn bè, với cả chính mình. Cậu đã giấu hai năm.

Đáng để ý nhất là hào động trong quẻ — Thê Tài Mão Mộc ở hào ba — biến thành Huynh Đệ Thân Kim và Hóa Tuyệt + Hồi Đầu Khắc. Trong quẻ hỏi sự nghiệp, Thê Tài là tiền tài, là nguồn thu. Thê Tài Hóa Tuyệt nghĩa là nguồn tiền hiện tại của Phong đã đi đến tuyệt. Quan trọng hơn — Hồi Đầu Khắc nghĩa là mọi hành động cố kiếm thêm tiền nhanh giờ sẽ tự quay đầu khắc lại Phong. Vay thêm để trả là tự khắc. Đầu tư liều để gỡ là tự khắc. Mượn người quen để xử lý nợ tín dụng là tự khắc. Mọi nỗ lực "kiếm nhanh" ở thời điểm này đều dẫn về một kết cục.

Quẻ còn cho thấy một điều cảnh báo nặng nề — ẩn dưới Thế của Phong có một Phục Thần Huynh Đệ Thân Kim. Trong quẻ hỏi sự nghiệp và tài lộc, Huynh Đệ là kỵ thần phá Tài — đại diện cho bạn bè rủ rê làm hao tài, đối tác xấu, môi giới lừa đảo. Phục Thần này đang được cả Nhật thần và Nguyệt lệnh sinh trợ — nghĩa là lớp người ấy vẫn còn mạnh, vẫn còn ẩn quanh Phong. Đó chính là những người bạn đã rủ cậu vào tiền ảo, những người môi giới các ứng dụng vay nóng, những "đối tác" chỉ đường cho cậu vào vòng xoáy này. Quẻ cảnh báo rất rõ: nếu Phong không cắt đứt khỏi nhóm người ấy trước, mọi nỗ lực tự thoát của cậu sẽ tiếp tục bị họ kéo lại.

Quẻ biến của Phong là Thuần Cấn — quẻ của núi chồng núi, vững chãi bất động. Cổ nhân chú: "Thời biết dừng, không phải bất lực mà là chủ động an trụ đúng chỗ."

Tôi nhắn lại cho em.

"Em ạ, quẻ vừa rồi cho thấy điều này: em đang ở chỗ Bác — chỗ đã bị gọt đến cùng cực. Nhưng quẻ cũng nói rõ một điều khác — em vẫn còn một hào dương cuối cùng. Chưa phải là hết.

Quẻ cho em hai chỉ dấu rất rõ. Chỉ dấu thứ nhất nằm ở hào động: Hồi Đầu Khắc. Mọi hành động cố kiếm nhanh ở thời điểm này sẽ tự quay đầu khắc lại em. Vay để trả là tự khắc. Cá độ để gỡ là tự khắc. Mượn người quen để xử lý nợ tín dụng là tự khắc. Em phải DỪNG. Không vay thêm một đồng nào nữa. Không đầu tư liều một lần nào nữa. Không tìm cách 'gỡ nhanh' nào nữa.

Chỉ dấu thứ hai — và đây là điều quan trọng nhất quẻ muốn nói với em — nằm ở Phục Thần Huynh Đệ ẩn dưới Thế của em. Trong quẻ hỏi tài lộc, Huynh Đệ là kỵ thần phá Tài. Lớp Huynh Đệ này đang được cả Nhật và Nguyệt sinh, nghĩa là vẫn còn mạnh, vẫn còn ẩn quanh em. Đó chính là những người bạn đã rủ em vào tiền ảo, những người môi giới các ứng dụng vay nóng, những "đối tác" cũ chỉ đường cho em vào vòng xoáy này. Quẻ đang cảnh báo em rất rõ: nếu em không cắt đứt khỏi nhóm người ấy trước, mọi nỗ lực tự thoát của em sẽ tiếp tục bị họ kéo lại. Anh nói thẳng — bước đầu tiên em phải làm là chặn số điện thoại của họ, không trả lời tin nhắn của họ, không gặp lại họ. Trước khi làm bất kỳ việc gì khác.

Còn về việc nói chuyện với cha mẹ em — đây là phần anh khuyên em từ kinh nghiệm sống, không chỉ từ quẻ. Huyền Vũ lâm Thế của em cho thấy em đã giấu hai năm, càng giấu càng kiệt sức. Em hai mươi bảy tuổi, không ai bắt em phải tự mình ôm cả khoản nợ ấy một mình. Cha mẹ em đã sống tới tuổi này, có một cái nhìn về tiền và về nợ mà em chưa có. Em phải nói thật với cha mẹ — không phải để xin tiền — mà để có người đứng bên em trong những tháng tới.

Quẻ biến của em là Thuần Cấn — quẻ DỪNG. Cổ nhân dạy: biết dừng đúng chỗ không phải là bất lực, mà là chủ động an trụ. Em không cần biến mất. Em cũng không cần một phép màu. Em cần làm hai việc rất thực tế. Việc thứ nhất: cắt khỏi nhóm bạn xấu và dừng vay thêm. Việc thứ hai: nói thật với cha mẹ.

Anh không nói em phải làm thế này thế kia, em ạ. Quẻ không quyết thay em được — em mới là người sống đời này. Quẻ chỉ cho em thấy: xu hướng của tình thế đang ở chỗ Bác và sắp bước sang Cấn. Nhìn rõ xu hướng rồi, em sẽ tự biết bước nào của em là bước đúng."

Biết dừng đúng chỗ không phải là bất lực — mà là chủ động an trụ.

Có bao nhiêu cậu thanh niên Việt Nam ngoài kia ở độ tuổi cuối hai mươi, đầu ba mươi đang sống một cuộc đời hai mặt — bên ngoài là một thanh niên bình thường đi làm, đi cà phê, đi đám cưới bạn, đăng story Instagram về phim mới xem; bên trong là một bảng nợ đã vượt qua khả năng trả mà không một ai trong gia đình biết?

Bạn ạ, làn sóng vay tín dụng online ở Việt Nam đầu thập niên 20 đã tạo ra một thế hệ trẻ mắc kẹt theo một cách mà thế hệ cha mẹ họ chưa từng hình dung được. Một cú vay mười triệu lần đầu — nghe rất nhỏ — có thể trở thành bốn trăm triệu sau hai năm nếu người vay đi vào vòng xoáy "vay sau trả vay trước". Một cú đầu tư tiền ảo "thử cho biết" — nghe rất bình thường — có thể trở thành một khoản nợ định mệnh.

Quẻ Bác dạy điều này rất rõ: thời suy bại cùng cực, cần giữ gốc chờ phục hồi, không cưỡng chống. Cưỡng chống ở đây là vay thêm, là đầu tư liều, là tìm cách gỡ nhanh. Giữ gốc là dừng lại, nói thật với người trong nhà, đi từng bước. Đây không phải là thất bại — đây là cách duy nhất để một cậu thanh niên trong cảnh ấy còn có thể đi tiếp.

Đó là tất cả những gì tôi nhắn cho Phong vào đêm 11 tháng 1.

Sáng hôm sau, cậu nhắn lại một câu duy nhất: "Thầy ơi, em cảm ơn thầy. Em sẽ về quê tuần này. Em chưa biết cha mẹ em sẽ nói gì, nhưng em không thể giấu thêm một mình nữa."

Một tháng sau, anh Hùng nhắn cho tôi từ quán phở: "Anh ơi, Phong dạo này thi thoảng vẫn tạt qua quán ăn sáng. Có hôm còn dẫn thêm cha cậu vào ăn cùng. Trông ông ấy gầy nhưng cười được."

Tôi đọc dòng tin nhắn ấy, đặt điện thoại xuống, hít một hơi thở dài. Quẻ Bác đã không sai. Còn một hào dương cuối cùng — và hào ấy chính là cuộc gọi về quê của cậu thanh niên hai mươi bảy tuổi đêm hôm đó. Phần còn lại không phải việc của quẻ nữa.