Tôi đọc được một bài viết của một người phụ nữ kết hôn được 14 năm. Hai đứa con. Cô không phải nhà văn nổi tiếng, không có tên trên trang sách. Cô chỉ là một người mẹ ngồi viết ra những gì mình thấy về cuộc hôn nhân của chính mình.
Bài viết ấy đắt. Vì nó không có chỗ nào sáo. Không khóc, không kêu, không lên gân. Cô chỉ kể một vài chuyện nhỏ. Và đặt một vài câu hỏi mà rất nhiều phụ nữ trung niên không dám hỏi to thành tiếng.
Cô viết về một đêm cuối tuần. Hai đứa con đã ngủ. Cô và chồng ngồi xuống ghế sofa, mở một bộ phim cũ, mở một gói snack ăn vặt. Đèn vàng nhỏ. Tiếng phim nhẹ. Vài câu chuyện vu vơ. Hai vợ chồng ngồi gần nhau, không nắm tay, không nói câu yêu thương nào.
Cô viết một câu rất nhỏ. "Ngay lúc đó, tôi thấy hôn nhân trung niên vẫn còn chút ngọt."
Vài ngày trước đó, hai người vừa cãi nhau lớn về chuyện thay tã cho con gái nhỏ. Cô đã nghĩ trong đầu một câu rất quen. "Mười bốn năm hôn nhân, cãi một trận cho xong đi."
Vậy mà tối đó, dưới ánh đèn vàng, ăn vài miếng snack, cô lại thấy vẫn còn gì đó để giữ. Cô đặt một câu hỏi cho mình. Và cho cả những người đang đọc.
"Ra đường, kéo bất kỳ cặp vợ chồng nào đã cưới trên 10 năm, hỏi 'anh và vợ còn tình yêu không?' Chín trên mười cặp sẽ cho bạn một biểu cảm không nói nên lời."
Cô tự trả lời câu hỏi đó bằng một ẩn dụ rất đắt.
Tình cảm vợ chồng trung niên, tốt thì giống một cái hồ nhân tạo đã khơi xong. Phẳng lặng. Ổn định. Không sóng. Tệ hơn thì là một vũng nước chết. Tuyệt vọng.
Phần lớn các cặp vợ chồng trung niên rơi vào khoảng giữa. Không còn yêu nồng cháy nữa. Cũng chưa hẳn chán. Cứ đi tiếp.
Cô kể về ba cặp vợ chồng cô biết.
Cặp thứ nhất, ngủ phòng riêng đã nhiều năm. Gặp nhau trong nhà không nói một câu. Họ sống kiểu "nước giếng không phạm nước sông". Mỗi người một thế giới.
Cặp thứ hai, vợ giỏi hơn chồng nhiều. Chồng bất tài về mọi mặt. Nhưng vì muốn con có một gia đình trọn vẹn, hai người giả vờ hòa thuận. Khi con gái lớn về thăm nhà, hai người vội vàng dồn sang chung một phòng. Một người nằm trên giường. Một người trải đệm ngủ dưới đất.
Cặp thứ ba, đã ly hôn hơn một năm rồi mà chưa nói với gia đình. Hai người luân phiên nuôi con, mỗi người một tháng. Không làm vợ chồng được nữa thì làm đối tác nuôi con.
Cô bình một câu rất tỉnh. "Đối tác nuôi con. Thế cùng con là khá lắm rồi."
Có một người bạn cùng tuổi cùng độ hôn nhân với cô. Hai vợ chồng họ thanh mai trúc mã, yêu nhau từ thời cấp ba. Họ vẫn ngủ chung phòng. Vẫn ăn cơm chung. Vẫn không cãi nhau. Nhưng bạn cô nói một câu rất rõ.
"Dù chúng tao thanh mai trúc mã, yêu nhau gần 20 năm, nhưng tới giờ tình cảm có thể để qua một bên. Trách nhiệm và nghĩa vụ phải đặt đúng chỗ."
Cụ thể của họ là, chồng nộp tiền hàng tháng. Vợ cầm quyền chi tiêu. Cùng kiếm tiền. Cùng nuôi con. Cùng phụng dưỡng cha mẹ hai bên. Cùng tích tiền dưỡng già. Từ mục tiêu gần đến bản đồ dài, ai vào việc đó. Hoàn thành phần của mình là xong.
Cô gọi đó là "vợ chồng thật, đối tác thật". Còn tốt hơn nhiều cặp mệt mỏi âm thầm, nằm chung giường mà mộng khác nhau.
Tôi đọc tới đoạn này, dừng lại.
Trong cách dùng từ của thế hệ trẻ Việt bây giờ, có một câu hay gặp trên mạng. "Vợ chồng giờ như cộng sự công ty." Câu ấy hay được dùng như một lời than phiền, kiểu hôn nhân đã mất hồn. Nhưng đọc bài của cô, tôi thấy một góc khác. Có những "cộng sự" ấy là tỉnh táo, là biết chăm sóc chính cuộc đời mình. Không phải mất hồn. Là đã tìm được một dạng cân bằng khác.
Cô kể tiếp về một người em họ.
Em họ cô yêu bạn cấp ba. Sau khi ra trường, hai người yêu xa sáu năm. Đến lúc tính kết hôn, vì người yêu có công việc tốt ở thành phố lớn, hai bên gia đình bắt đầu làm khó về sính lễ, nhà cưới, sửa nhà, tiệc cưới. Hai năm trầy trật mới đăng ký được giấy kết hôn.
Trong giai đoạn chuẩn bị có con, cô phát hiện chồng ngoại tình.
Cô không khóc lớn. Cô chỉnh đốn lại bản thân. Ăn mặc đẹp hơn. Hẹn hò không ngừng. Sáu năm sau đó, riêng những mối tình mà chị họ biết của em mình cũng đã đổi đến bốn người. Cha mẹ sốt ruột. Người xung quanh khuyên. Em họ vẫn giữ lập trường.
"Chỉ yêu. Không cưới."
Cô bình một câu mà tôi nghĩ rất đắt.
"Chưa chắc trung niên không khao khát tình yêu. Có thể chỉ là họ đã hiểu tình yêu đắt đến mức nào. Không gánh nổi. Hoặc cái giá phải trả quá lớn. Thôi thì đem cục nợ ngắn lại, đơn giản hóa, cắt bớt đi. Tình yêu vĩnh hằng khó có. Cứ thấm một khoảnh khắc vui vẻ là được."
Bài viết của người phụ nữ ấy không có happy ending. Cũng không có lời khuyên nào. Cô chỉ kể vài chuyện. Đặt vài câu hỏi. Và để khoảng lặng cho người đọc tự nghĩ.
Đọc xong, tôi nghĩ về những người trung niên Việt tôi biết. Anh chị họ. Bạn cũ. Khách quen. Đa số họ đang ở khoảng giữa của cô. Không quá ngọt. Không quá đắng. Một dạng phẳng lặng vừa đủ để đi tiếp.
Có lẽ điều đó không tệ.
Trong một xã hội mà cha mẹ chúng ta dạy hôn nhân là "ăn đời ở kiếp", thế hệ trẻ lớn lên với khái niệm "đối tác có thời hạn" rất mới mẻ. Nhưng đa số người trung niên Việt vẫn ở khoảng giữa hai cực ấy. Họ không ly hôn dễ dàng. Họ cũng không còn tin vào lời hứa lãng mạn. Họ làm. Họ chia phận. Họ nuôi con. Họ giữ một gia đình đứng được.
Hôn nhân trung niên không còn là chuyện tình yêu. Nó là một dạng cam kết khác. Có cộng sự. Có nghĩa vụ. Có những phút ngọt nhỏ trong đêm cuối tuần khi hai đứa con đã ngủ.
Có khi như vậy là đủ.
Mười năm sau đám cưới, có lẽ ít ai còn nhìn người bạn đời như ngày cưới. Nhưng cũng ít ai dám đổi sang người khác. Vì cái mới chưa chắc đã ngọt hơn. Mà cái cũ thì đã quen.
Cứ đi tiếp. Cùng nhau. Trong khoảng phẳng lặng vừa đủ để đi tiếp.
Đôi khi điều ấy không phải mất tình. Đôi khi đó chính là một dạng tình yêu rất thật.