Trên nóc tủ nhà ông Trương có một bộ đồ câu cá gần như còn mới. Một chiếc áo khoác xanh nhiều túi. Một cái mũ vải mềm. Một cần câu trúc ông tự tay vót lấy. Ông mua nó vào ngày được nghỉ hưu lần thứ hai trong đời.
Ông đã dùng nó đúng ba buổi sáng.
Đến buổi sáng thứ tư, một cú điện thoại reo. Sau cú điện thoại đó, bộ đồ câu được gấp lại, xếp lên nóc tủ, và nằm yên ở đó cho tới giờ.
Năm ông Trương nhận quyết định về hưu, ông vừa tròn 55 tuổi.
Cầm tờ quyết định trên tay, ông tính rất nhanh. Lương hưu chưa đủ tiêu. Vợ còn vài năm nữa mới được nghỉ. Căn hộ vẫn còn một khoản vay chưa trả hết. Ông định kiếm một việc gì nhẹ nhàng, làm bảo vệ chung cư, hoặc trông giúp người quen cái quầy báo ở góc phố. Cái ông không tính được là tháng sau con dâu sinh.
Đời người làm cha thường không đi theo kế hoạch của bản thân. Nó đi theo lịch của con cháu.
Hai ông bà thu xếp, dọn vào ở cùng vợ chồng con trai trong căn hộ hai phòng ngủ. Phòng trong nhường cho mẹ con bà Trương ngủ với cháu. Ông Trương ngủ ngoài phòng khách, trên chiếc ghế sofa gấp, suốt mấy năm liền. Đêm cháu khóc, ông cũng dậy. Sáng cháu đi nhà trẻ, ông đưa. Trưa cháu về, bà nấu, ông đút. Chiều cháu ngủ, ông xuống chợ.
Năm cháu lên lớp mẫu giáo lớn, ông Trương nghĩ thầm: thôi, đến đây là đủ. Cháu cũng lớn rồi, vợ chồng con cũng ổn rồi. Hai ông bà tính xếp đồ về quê.
Hôm ấy, ông vừa kéo chiếc valise ra tới cửa thì đứa cháu, lúc đó 5 tuổi, chạy theo, ôm chặt cổ ông không buông.
"Cháu chỉ cần ông với bà thôi."
Một câu nói trẻ con, nhưng đủ làm chùn chân một ông già 60 tuổi.
Ông tháo valise, mở ra. Bà Trương đứng sau lưng, không nói gì, chỉ cười.
Sáu năm tiếp theo, ông Trương thành phụ huynh chính của đứa cháu. Sáng đưa tới trường, chiều đón về, tối kèm bài tập. Ông học lại Toán lớp 1 từ đầu, cộng trừ trong phạm vi hai mươi, rồi nhân, rồi chia. Năm cháu lên lớp 4, ông đăng ký học tiếng Anh trên mạng để kèm cháu. Một ông lão 65 tuổi đeo tai nghe, lẩm nhẩm đọc theo "apple, banana, cat". Bà Trương trêu: "Ông học cho cháu hay học cho mình đấy?" Ông không đáp, chỉ cười.
Năm cháu vào trung học, gia đình cho cháu ở nội trú. Trường tốt, cách nhà 30 cây số, cuối tuần mới về một lần. Tối hôm cháu chuyển vào ký túc xá, con trai mở một bữa cơm gia đình.
Bàn dọn 8 món. Con dâu nấu cả ngày. Con trai đứng dậy, mắt đỏ hoe.
"Bố mẹ, chín năm nay vợ chồng con không nói được câu cảm ơn nào cho đủ. Giờ con bà ổn rồi, bố mẹ về quê đi, hưởng tuổi già. Hằng tháng tụi con gửi tiền về đều."
Ông Trương đặt đũa xuống. Lần đầu sau bao nhiêu năm, ông khóc trước mặt con cháu. Khóc xong, ông cười. "Ừ, bố mẹ về."
Hai tuần sau, hai ông bà về căn nhà cũ ở quê. Nhà bụi phủ một lớp dày, vườn cỏ mọc tới đầu gối. Ông Trương dọn ba ngày liền, tự tay quét lại vôi tường, sửa cái cổng gỗ bị mối ăn. Rồi ông mua bộ đồ câu cá, định mỗi sáng ra hồ ngồi tới trưa.
Ông câu được ba buổi sáng.
Buổi sáng thứ tư, điện thoại reo. Con trai gọi.
"Bố ơi, công ty cử con đi công tác ba tháng. Vợ con đang dự án cuối năm, cuối tuần không trông cháu được. Cháu về nhà không có ai. Bố lên trông cháu giúp con được không?"
Ông Trương im lặng một lúc lâu. Đầu dây bên kia, con trai cũng im. Chỉ có tiếng gió ngoài hồ thổi qua điện thoại.
"Ừ. Bố lên."
Ông gấp bộ đồ câu cá, xếp gọn lên nóc tủ. Bà Trương nhìn ông, không nói gì, chỉ đi vào bếp kho thêm một nồi cá cho ông mang lên thành phố.
Trên chuyến xe khách, ông Trương ngồi cạnh cửa sổ, nhìn cánh đồng lúa lùi dần. Ông nghĩ, cả đời ông làm công nhân nhà máy 35 năm, có ngày được về hưu. Nhưng có những chức danh ông gắn lên mình từ năm 25 tuổi đến giờ chưa một lần được tháo. Chức danh làm bố. Chức danh làm ông.
Mấy chức danh đó, không có ngày nghỉ.
Tôi nghĩ ở quê mình có hàng triệu ông bà như ông Trương. Họ rời căn nhà của mình, lên thành phố ở nhà con, ngủ phòng khách, đưa đón, chợ búa, cơm nước, kèm bài, làm một thứ công việc không lương, không hợp đồng, không ngày nghỉ phép. Người ngoài nhìn vào đôi khi gọi đó là hi sinh. Nhưng phần lớn họ không nghĩ đó là hi sinh. Họ chỉ thấy đó là việc của mình, đương nhiên phải làm, như hít thở.
Chỉ có điều, ít ai hỏi họ có mệt không. Và càng ít người nhận ra rằng cái ghế sofa gấp ngoài phòng khách, hay bộ đồ câu cá phủ bụi trên nóc tủ, cũng là một cách họ thương con cháu mà chẳng bao giờ nói ra.
Buổi tối ông Trương lên tới nơi, đứa cháu đang ngồi một mình ở bàn ăn, ăn vội suất cơm hộp. Thấy ông, nó ngẩng đầu, mắt sáng lên, đúng như cái khoảnh khắc 9 năm trước nó ôm cổ ông không cho đi.
"Ông."
Ông Trương đặt túi xuống, ngồi xuống cạnh cháu, lấy nồi cá ra hâm lại.
Bộ đồ câu cá vẫn nằm trên nóc tủ căn nhà quê, phủ một lớp bụi mỏng, đợi một lần về hưu có lẽ sẽ không bao giờ tới. Vì có những chức danh, đeo lên là đeo cả đời.