Tôi nói điều này sớm, để bạn còn kịp chuẩn bị.
Sáu tháng vừa rồi, dù mệt, phần đông vẫn còn cái đà để mà bung ra, mà gắng. Nhưng từ giờ tới cuối năm, cái thế của thời đổi chiều. Nó thôi đẩy người ta tiến, mà bắt người ta co lại, giữ lại. Ai đọc được chỗ đổi chiều này thì nương theo mà đứng vững. Ai cứ lấy cái đà cũ lao tiếp, lại thành người dễ gãy nhất.
Và cái thời ấy không tới một mình. Nửa cuối năm, có mấy thứ đang lặng lẽ hẹn nhau cùng dồn về.
Đứa con ăn học xong mà cánh cửa vào đời cứ hẹp dần, chờ mãi một chỗ đứng chưa thấy. Căn nhà, mảnh đất từng được xem là chỗ cất tiền chắc nhất, sắp tới sẽ càng khó đổi ra tiền mặt mỗi khi cần. Cha mẹ thêm một tuổi, cái lo sức khỏe của các cụ mỗi ngày một gần. Còn đồng tiền đi chợ, đồng vốn làm ăn, rồi sẽ phải tính kỹ hơn nữa, vì cái khó ngoài kia chưa thấy chỗ dừng.
Từng việc, đứng một mình thì còn xoay được. Nhưng cái thời này có thói quen dồn chúng tới cùng nhau. Và khi mấy cái nặng cùng đè xuống một lúc, bản năng của người ta là gồng lên, giữ chặt lấy tất cả.
Đó đúng là chỗ người xưa đã nhìn thấy từ rất sớm.
"Cư an tư nguy, hữu bị vô hoạn." Đang lúc còn yên thì đã phải nghĩ tới lúc nguy; nghĩ trước, phòng trước, thì cái nguy có tới cũng không quật ngã được mình. Câu ấy nằm trong sách Tả Truyện, là lời một vị quan dâng lên vua đúng vào lúc nước nhà thái bình nhất, chứ không đợi đến khi loạn lạc.
Nhưng "phòng" ở đây không phải là gồng giữ cho bằng được mọi thứ. Người đọc được thời hiểu một điều đi ngược với bản năng: trong một quãng mà nhiều cái nặng cùng tới, thứ cứu được mình không phải sức ôm hết tất cả, mà là biết trước mình sẽ buông cái gì, nếu buộc phải buông một thứ.
Người đã tự trả lời sẵn câu hỏi đó trong lòng thì không hoảng. Vì khi sóng tới, họ đã biết rõ đâu là cái gốc phải giữ bằng mọi giá, đâu là cái nhánh có thể tỉa đi mà cây vẫn sống. Còn người cố ôm trọn, ôm cả cái nhánh đang âm thầm hút cạn mình, thường lại là người mất nhiều nhất.
Đây cũng chính là chỗ thuật luận quẻ xưa nay nhắm tới: không phải đoán bừa chuyện chưa xảy ra, mà soi cho rõ trong cái thế đang chuyển, đâu là gốc phải giữ, đâu là nhánh có thể buông.
Cho nên, nếu có một việc đáng làm cho sáu tháng tới, thì không phải là cố làm thật nhiều thêm. Mà là ngồi xuống một lần cho thật tỉnh, nhìn cho ra đâu là gốc, đâu là nhánh của đời mình lúc này. Dồn sức giữ cái gốc. Và lặng lẽ chuẩn bị sẵn một đường lui cho cái nhánh, từ trước khi cần phải dùng tới nó.
Chuẩn bị không xua được cái khó. Nhưng nó lấy đi của khó khăn cái phần đáng sợ nhất: sự bất ngờ.
Biết trước trời sắp trở mưa thì người ta mang áo theo từ lúc bước ra cửa, chứ không đứng trú giữa đường mà trách trời.
Nửa cuối năm này, cũng vậy thôi.
P/s: Nếu trong mấy cái đang dồn tới, bạn vẫn chưa phân được đâu là gốc cần giữ, đâu là nhánh nên buông, hay một việc lớn còn chưa rõ nên tiến hay nên lui, thì đó là lúc nên soi cho tỏ cái thế của riêng mình trước khi quyết. Một quẻ Lục Hào đúng lúc không quyết thay bạn; nó chỉ giúp bạn nhìn rõ, giữa cái rối ấy, đâu mới là chỗ thật sự đáng giữ.