Những ngày cuối tháng Năm dương lịch, nắng đổ xuống thành phố một thứ ánh gắt gao.
Mới sáng ra mà không gian đã hầm hập. Lòng người cũng theo đó mà dễ nóng hơn, dễ sốt ruột hơn. Một câu nói va nhẹ thôi cũng đủ làm bùng lên một cơn bực. Một việc chưa xong cũng đủ khiến ta đứng ngồi không yên.
Đây không phải chuyện của riêng ai. Đây là nhịp của trời đất trong những ngày này.
Theo lịch nhà nông, chúng ta đang ở giữa tháng Tư âm, vẫn nằm trong tiết Tiểu Mãn. Tiểu Mãn là lúc hạt lúa ngoài đồng đã vào mẩy, đã đầy, nhưng chưa chín tới, chưa tràn. Vạn vật đang ở thế sung mãn nhất của một vòng sinh trưởng.
Trong Kinh Dịch, mỗi tháng âm ứng với một quẻ. Tháng Tư âm này ứng vào quẻ Càn, quẻ của sáu hào dương thuần khiết, là lúc dương khí trong trời đất lên tới đỉnh cao nhất của cả năm.
Mà năm nay lại là năm Bính Ngọ, một năm thuộc Hỏa. Tháng này là tháng Tị, cũng thuộc Hỏa. Lửa chồng lên lửa, dương chồng lên dương. Bầu trời mùa này vì thế mà nóng hơn, gấp gáp hơn, thúc giục hơn hẳn lệ thường.
Khi dòng dương lên tới đỉnh, con người sống trong đó cũng mang theo cái thế của nó.
Đây là quãng ta thấy mình tràn đầy năng lượng, muốn làm, muốn tiến, muốn dứt điểm mọi việc cho nhanh. Đó là mặt sáng của một thời sung mãn.
Nhưng cũng chính trong cái đầy ấy ẩn một điều cần dè. Lửa thịnh thì dễ bốc. Người đang trong nhịp gấp gáp này rất dễ vội vàng đưa ra một quyết định lớn, dễ buông một lời nóng nảy làm tổn thương người thân, dễ đẩy một mâu thuẫn nhỏ thành một rạn nứt khó hàn.
Người xưa có một câu thấm thía: vật cực tất phản. Cái gì lên tới tận cùng thì sẽ quay đầu. Đỉnh dương của tháng Càn này cũng vậy. Chỉ ít ngày nữa, khi sang tháng Năm âm, trời đất bước vào quẻ Cấu, là lúc một hào âm đầu tiên lặng lẽ sinh ra từ bên dưới sáu hào dương. Cái nóng rồi sẽ có người ghìm lại. Cái đầy rồi sẽ bắt đầu chuyển.
Hiểu được nhịp ấy, lòng ta sẽ bớt đi nhiều phần chộn rộn.
Vậy sống thuận với mạch trời những ngày này là sống thế nào.
Tôi nghĩ đến hình ảnh một người, giữa buổi trưa oi nhất, biết tự pha cho mình một ấm trà nguội, ngồi xuống bên hiên một lát, để cái nóng trong người lắng xuống trước khi bắt tay vào việc.
Đó là cách của người biết lấy cái tĩnh để cân lại cái động, lấy một chút mát để hòa bớt cái nồng.
Khi dòng dương đang quá thịnh, điều khôn ngoan không phải là đổ thêm dầu vào, mà là biết chừa lại một khoảng lặng cho mình. Một quyết định lớn trong tháng này, nếu chưa thật chín, hãy cho nó thêm vài ngày. Một lời định nói ra trong cơn nóng, hãy giữ lại qua một đêm. Phần nhiều những điều ta tiếc về sau đều được sinh ra từ một phút không kìm được mình giữa lúc trong người đang bốc.
Trong quẻ Càn, hào ở trên cùng có một lời cảnh tỉnh mà người đời sau nhắc mãi: kháng long hữu hối. Con rồng bay lên quá cao thì sẽ có điều phải hối tiếc.
Bay cao vốn là điều đáng quý. Nhưng bay tới chỗ không còn đường lên nữa, cố đẩy thêm một nấc, lại thành ra quá đà. Cái đạo của thời cực thịnh không nằm ở chỗ vươn cho cao hơn nữa, mà nằm ở chỗ biết dừng đúng lúc, giữ cho mình một phần khiêm nhường ngay giữa lúc đang lên.
Đây không phải lời dọa về một tai ương nào. Đây chỉ là một quy luật rất hiền của trời đất, rằng đầy thì nên biết là sắp vơi, thịnh thì nên giữ lấy cái gốc cho bền.
Cuối tháng Năm này, nếu bạn thấy lòng mình nóng và vội hơn thường ngày, xin đừng tự trách. Đó là nhịp chung của một mùa lửa đang lên tới đỉnh.
Việc của ta không phải là dập cho tắt ngọn lửa ấy, mà là học cách giữ cho nó cháy đều, để soi đường chứ không thiêu mất chính mình.