明出地上，晉。君子以自昭明德。 Mặt trời mọc lên từ mặt đất — ấy là quẻ Tấn. Người quân tử nhìn vào tượng ấy, lấy đó tự làm sáng đức của mình.
Đêm cuối tháng Chạp năm Bính Ngọ. Ai đó vừa đóng cuốn sổ tay tổng kết, ngẩng mặt lên thấy tờ lịch treo cạnh bàn — Mùng Một Tết Đinh Mùi rơi vào ngày mười bảy tháng Hai dương lịch. Hơn ba tháng nữa. Một năm vừa qua phơi bày khá nhiều thứ. Có những việc tưởng đã giấu được, hoá ra mặt trời chỉ chờ một cơn nắng đủ gắt là chiếu thẳng. Có những người tưởng đã quên mình, hoá ra cũng được nắng tìm lại. Năm sau khác. Mặt trời vẫn còn đó, nhưng ánh sáng không còn từ trên cao chiếu xuống nữa. Năm sau là năm của một ngọn đèn — nhỏ hơn, gần hơn, và phải có người thắp.
兩 火 Mặt trời và đèn lồng
Hai năm liền cùng thuộc Hỏa, nhưng không cùng một loại lửa.
Bính hỏa của năm Bính Ngọ là thái dương — mặt trời lớn trên không. Nó không cần ai thắp, không cần ai tiếp dầu, cứ tới giờ là mọc, tới giờ là lặn. Sức của nó là phơi sáng. Nó không tạo ra điều gì mới, nó chỉ làm cho cái sẵn có lộ ra. Người tích thiện lâu năm thì năm ấy được nhìn thấy. Người gieo ẩn họa cũng năm ấy bị nhìn thấy. Bính hỏa không thiên vị, không thưởng phạt, chỉ chiếu sáng.
Đinh hỏa của năm sau khác. Cổ nhân gọi là "văn minh chi hỏa" — lửa của văn minh, lửa do người tạo. Là ngọn nến trên bàn thờ, là bếp trong gian nhà nhỏ, là ngọn đèn ai đó thắp lên cho người khác đọc sách. Đèn không tự sáng. Đèn cần dầu, cần bấc, cần một bàn tay thắp lên. Mà đã có người thắp, thì đèn chiếu chỗ nào, chỗ ấy ấm.
Cùng một chữ Hỏa, mà hai nghĩa khác nhau hoàn toàn. Bính là Thiên Đạo — luật của trời, công bằng và vô cảm. Đinh là Nhân Sự — việc của người, có ý đồ và có ấm áp. Năm trước phán xử. Năm sau kiến thiết. Năm trước phơi bày. Năm sau xây lại.
Cho nên đừng nghĩ Đinh Mùi sẽ là phần tiếp theo của Bính Ngọ. Hai vai khác nhau. Một bên kết toán cũ. Một bên bắt tay vào dựng cái mới — bằng cách của con người, không phải bằng cách của trời.
氣 脈 Mạch khí chung của một năm cần được thắp
Đinh nương vào Giáp mộc. Đèn không thể tự cháy, phải có củi, có dầu, có bấc. Năm Đinh Mùi vì thế không phải là năm "đợi vận tới". Là năm phải có việc rõ ràng, có vật liệu trong tay, có người đồng hành. Ai cứ ngồi chờ một cú huých từ trời — như nhiều người đã quen chờ trong năm Bính Ngọ vừa rồi — sẽ thấy năm sau im hơn họ tưởng. Bởi mặt trời không tự rọi vào nhà nữa. Đèn nào, người ấy phải thắp.
Mùi lại là đất ấm cuối hạ. Khác Ngọ là lửa ngùn ngụt, Mùi là cái dư của Hỏa đã lui xuống đất, ngấm vào đất, làm đất ấm dài lâu. Trong tượng địa chi, Mùi cũng là nơi mộc khí về cất giữ — sau cả mùa xuân hạ vươn lên, đến Mùi thì cây dừng, lá già, gốc rễ mới bắt đầu dày. Năm có khí ấy mang một nhịp riêng: không bùng cháy, không vỡ òa, mà dày lên từng chút, lâu, chậm, chắc. Ai trông đợi một cú nổ vào tháng Giêng âm sẽ thất vọng. Ai chịu khó tích lại từng việc nhỏ trong cả mười hai tháng sẽ thấy đến tháng Mười, mọi thứ đã khác hẳn lúc đầu năm.
Còn một lớp khí lớn hơn nữa, mà mọi người đang sống trong đó mà không hay. Từ năm hai ngàn không trăm hai mươi tư đã mở Cửu Vận Ly Hỏa — hai mươi năm văn minh, văn hóa, truyền thông, mỹ thuật, ánh sáng, hình ảnh. Đinh Mùi 2027 là năm thứ tư trong vận này, đang đi vào sâu. Người làm đúng nghề của vận thì thuận. Người vẫn đang làm trái khí thì còn mười bảy năm để chuyển — không gấp, nhưng cũng không nên chần chừ thêm năm nữa.
Ba lớp khí xếp chồng. Một lớp vận hai mươi năm dài. Một lớp năm dày chậm. Một lớp tháng theo tiết khí. Ai biết mình đang đứng trong cấu hình ấy thì lựa cách sống thuận nhịp được. Ai không biết thì cứ thấy mệt — mà không hiểu vì sao mệt.
順 時 Sống thuận một năm cần được thắp
Đầu tiên, có việc rõ ràng. Đầu năm Đinh Mùi nên ngồi xuống tự hỏi mình ba câu: năm nay tôi đang xây cái gì, vật liệu của tôi là gì, ai cùng tôi làm. Ba câu ấy không phải mục tiêu, không phải kế hoạch SMART. Là cái khung thô của một ngọn đèn — bấc, dầu, người thắp. Thiếu một trong ba, đèn không cháy. Có đủ ba, dù nhỏ cũng sáng được suốt đêm.
Thứ hai, tích đều, đừng đốt cháy. Năm Mùi không tưởng thưởng cho người chạy nhanh ba tháng đầu rồi nghỉ. Năm Mùi tưởng thưởng người đi đều mười hai tháng. Một bài viết tuần. Một cuộc gọi cho khách cũ tuần. Một buổi tự học tuần. Nhỏ thôi, nhưng đừng bỏ. Đến cuối năm, khi nhìn lại, sẽ thấy mình đã đi xa hơn cả những năm hùng hổ.
Thứ ba, hợp tác. Đinh hỏa cần Giáp mộc — người làm nghề năm Đinh Mùi cũng cần người. Đây không phải năm tu một mình trong phòng kín. Năm này, ai chịu mở lòng đi gặp một bữa cơm với đối tác cũ, ngồi nghe một người trẻ kể chuyện startup, tham một workshop nhỏ ngoài chuyên môn — sẽ tìm được "củi" để thắp đèn của mình. Đốt một mình thì hết sớm. Có người tiếp thì cháy lâu.
Cuối cùng, giữ ánh sáng nhỏ mà bền. Đừng so với năm Bính Ngọ vừa qua — năm ấy có nhiều khoảnh khắc rực rỡ vì là năm thái dương phơi sáng. Năm Đinh Mùi không có những khoảnh khắc ấy, hoặc ít hơn nhiều. Bù lại, ánh sáng ổn định, đêm nào cũng có. Người làm việc với khí năm sẽ học cách yêu cái sáng đều đều của một ngọn đèn nhỏ, hơn là cái chói chang chốc lát của một tia nắng giữa trưa.
晉 卦 Quẻ Hỏa Địa Tấn — sáng từ đất lên
Lấy can Đinh đặt trên, lấy chi Mùi đặt dưới — Đinh thuộc Ly, là lửa, là sáng; Mùi thuộc Khôn, là đất, là nhu thuận. Lửa trên đất. Một quẻ tự nhiên hiện ra: Hỏa Địa Tấn — quẻ thứ ba mươi lăm trong sáu mươi tư quẻ. Tấn nghĩa là tiến lên.
Đại Tượng truyện viết: Minh xuất địa thượng, Tấn. Quân tử dĩ tự chiêu minh đức. Mặt trời mọc lên từ mặt đất — ấy là Tấn. Người quân tử nhìn tượng ấy, lấy đó tự làm sáng đức của mình.
Hai chữ "tự chiêu" — tự làm sáng — quan trọng. Mặt trời trong quẻ Tấn không tự nhiên ở trên cao chiếu xuống. Nó mọc từ đất lên, dần dần, từng phần. Đức của con người cũng vậy. Không có ai bỗng dưng được công nhận. Phải tự mài, tự thắp, tự nâng phần đức của mình lên — rồi đến lúc, ánh sáng ấy mới được nhìn thấy.
Lời quẻ còn có một câu hay: Khang hầu dụng tích mã phồn thứ, trú nhật tam tiếp. Vị chư hầu yên dân ấy được vua ban cho ngựa nhiều, một ngày được tiếp kiến đến ba lần. Năm Tấn là năm có cơ hội thăng tiến, được người trên trọng dụng, được nhìn thấy. Nhưng cơ hội ấy không tới với người ngồi đợi. Tới với người đã làm xong phần đức của mình, đã sáng từ trong, đến lúc ánh sáng tỏa ra ngoài.
Tinh thần quẻ Tấn cho năm Đinh Mùi vì thế gói gọn trong một câu: làm sáng phần mình trước, danh đến sau.
Không vội. Không cao ngạo. Không tranh phần với mặt trời lớn năm trước. Chỉ là một ngọn đèn — nhưng là ngọn đèn của chính mình thắp lên, bằng dầu của chính mình, đặt ở đúng vị trí mình muốn nó chiếu.
Đêm khuya cuối tháng Chạp Bính Ngọ. Người vừa đóng cuốn sổ tổng kết tắt máy tính, đứng dậy đi ra ban công. Hà Nội mờ sương. Dưới phố, một quán cà phê còn sáng đèn. Trong nhà đối diện, một ô cửa sổ tầng ba có ánh đèn vàng — ai đó còn thức, ngồi đọc gì đó, hoặc viết gì đó. Đèn không to, không cố chiếu xa. Chỉ đủ cho một người ngồi yên trong vùng sáng của mình. Năm sau, có lẽ là năm của những ngọn đèn như vậy.